Home

De Visserij: een rapport

4 februari 2013

De Visserij is de afgelopen tien jaar uitgegroeid tot een belangrijke fietsas. Een controversiële maatregel in dit kader is de inrichting van een fietsstraat. Het vorige stadsbestuur verdedigde de maatregel en kwam begin oktober nog met hoera-berichtgeving over de Visserij. De Fietsersbond was vanaf het begin sceptisch. De idee van een fietsstraat was uitstekend, maar de uitwerking gebeurde zonder maatregelen om het autoverkeer in toom te houden en was daarom volgens ons een lege doos. Na de inrichting waren de meningen van de gebruikers verdeeld. Sommigen vragen meer van die fietsstraten, anderen vinden zich veel minder veilig in de Visserij-fietsstraat dan in de Visserij-gewone straat. Nu er eindelijk een officieel bord is voor fietsstraten en het nieuwe stadsbestuur al interesse heeft getoond in nieuwe fietsstraten is het tijd voor een overzicht en een beoordeling. Een recent eindwerk over fietsstraten (Veerle Bekaert, Onderzoek naar de toepassing van het concept fietsstraat in Vlaanderen, PCVO Handel Hasselt, 2012) werd als informatiebron gebruikt, evenals cijfers van tellingen van de Stad Gent. Alle gegeven cijfers komen van deze bron, tenzij ander wordt aangegeven.

Feiten en cijfers

In negen jaar tijd is het aantal fietsers tijdens de ochtendspits in de Visserij vervijfvoudigd. Dit betekent een groeipercentage van gemiddeld 20 % per jaar. Die toename is erg ongelijk verspreid over de tijd.

49,48,6,6,6,24,11,46,5

2002-2011, Visserij

Blijkbaar is er een “natuurlijke” aangroei van ongeveer 6 % (dit komt overeen met de Coupure, die al jaren een jaarlijkse stijging van ongeveer 5 % laat zien). Voor de aangroei in ’03 is niet direct een voor de hand liggende verklaring, maar drie gebeurtenissen zorgen voor een zeer grote aangroei: de bouw van de twee bruggen en het afsluiten, wegens wegenwerken, van de Visserij voor doorgaand autoverkeer. Dat er een maar een zeer kleine aangroei was in 2011 wijst erop dat de fietsstraat zeker geen groot positief effect heeft gehad. Het zou zelfs kunnen dat het effect negatief was: de Gentse Fietsersbond telde in mei 2012 11 % fietsers van en naar de Brusselsepoortstraat, een doorgang die tijdens de werken het jaar daarvoor afgesloten was zodat die verkeersstroom wegviel. Anderzijds: dit zijn de cijfers voor september 2011. Volgens een bericht op de website van de stad Gent zou er later terug een serieuze groei zijn: tussen maart 2011 en maart 2012 zou het gaan om een groei van “een derde”. Analyse van de cijfers per week tonen wel aan dat dit resultaat sterk geflatteerd is door de keuze van de datum.

Een boeiende vraag: zijn dit nieuwe fietsers of zijn dit fietsers die een andere weg kiezen dan vroeger? Men kan vermoeden dat de bouw van de grote brug in het Keizerpark nogal wat fietsverkeer van de Brusselsepoortstraat naar de Visserij heeft verplaatst. Dit verklaart dan een gedeelte van de aangroei in 2004. Aan de andere kant is de dichtstbijzijnde oversteek over de Schelde die over de Saskes. Een zeer onvolledige telling van de Fietsersbond gaf echter aan dat over de Saskes ongeveer half zoveel fietsers passeren als over de Keizerbrug. Veel meer kunnen er nooit geweest zijn: nu al moet je tijdens spitsuren regelmatig wachten om over te steken. De aangroei van het fietsverkeer op de Visserij wijst dus sterk op een groot aantal nieuwe fietsers.

In elk geval is de verkeersintensiteit in de Visserij gevoelig toegenomen. Dat het autoverkeer minder druk wordt is onzeker: weer hangt het bericht van de stad Gent een overdreven rooskleurig beeld op, al is het zeker niet altijd zo druk als op onderstaande foto.

22mei12, 8u48, Visserij

22mei12, 8u48, Visserij

Wat wel zeker is: de toename van het aantal fietsers in twee jaar tijd is iets groter dan het totale aantal automobilisten. Bijgevolg gebruiken veel meer mensen de Visserij als verkeersas dan vroeger, wat een navenante reductie van het verkeer in de omliggende straten met zich meebrengt. In tegenstelling tot wat vaak beweerd wordt vermindert de ontwikkeling van deze fietsas dus de filevorming in de omliggende straten.

Veiligheid en hinder

We verlaten nu het domein van de cijfers: Belgische ongevalsstatistieken zijn ongelooflijk onbetrouwbaar, zeker wat fietsen betreft. Bovendien is het aantal ongevallen in één straat (gelukkig) zo klein dat het statistisch niet relevant is. De belangrijkste informatiebronnen over veiligheid zijn analyses en waarnemingen ter plaatse, aangevuld met reacties van gebruikers, zowel in mails aan de Fietsersbond als in een focusgroep.

Een eerste opmerking: juridisch maakt de fietsstraat in Visserij niet veel uit. Een fietser inhalen met de auto is ook zonder fietsstraat daar verboden: de straat is veel te smal. Metingen van de Fietsersbond wezen uit dat automobilisten die fietsers inhalen op de Visserij ongeveer 60 cm speelruimte lieten. Het wettelijke minimum is 1 meter, bijna het dubbele. Vermits je als fietser niet ver genoeg naar rechts kan gaan om een auto door te laten is de verplichting om zoveel mogelijk naar rechts te gaan vrij zinloos. Alleen met een extreem strikte interpretatie van die verplichting (zoals die bijvoorbeeld door de Gentse politie wordt gepropageerd) moet je dus als fietser de uiterste rechterkant van de straat opzoeken. Elke cursus defensief fietsen begint met de raad in zo’n geval duidelijk je plaats in te nemen en niet naar de uiterste rand te gaan. Terzijde: ook zonder fietsstraat mag je in de bebouwde kom met twee fietsen naast mekaar rijden als je geen fietskar hebt, ook bij achteropkomend verkeer.

Er is trouwens een probleem met de fietsstraat: er zijn in Gent veel smalle straten waar fietsers inhalen gevaarlijk en verboden is. Meer fietsstraten invoeren zou het idee versterken dat in smalle niet-fietsstraten voorsteken mag.

Een tweede opmerking: in een smalle straat is kruisen van auto en fiets minder gevaarlijk dan voorsteken. De automobilist kan beter zien hoeveel —of eerder: hoe weinig— plaats er is, terwijl de fietser zicht heeft op wat er gebeurt en dus kan reageren, al is het maar door zich voor te bereiden op een val. Subjectief wordt kruisen echter meestal als gevaarlijker ervaren. Misschien komt dat juist omdat de fietser ziet wat er gebeurt.

Het is waarschijnlijk dat het gedrag van automobilisten gemiddeld verbeterd is. Volgens de focusgroep (een groep fietsers die in maart 2012 naar hun ervaringen gevraagd werd) is dat tenminste zo in de spitsuren. Dit doet het vermoeden rijzen dat de verbetering meer te danken is aan het toegenomen aantal fietsers (het heeft geen zin een fietser voor te steken als je tien meter verder moet vertragen voor de volgende) dan aan de infrastructuur, die er immers buiten de spitsuren ook nog ligt. Bovendien: in de spits moet je met de auto vaak vertragen omdat je achter een auto rijdt die het verkeersreglement naleeft.

Het is ook zeker dat het gedrag van een aantal automobilisten niet verbeterd is.

22mei12, 8u53, Visserij

22mei12, 8u53, Visserij

Er zijn nogal wat meldingen van agressie van autobestuurders die vinden dat fietsers moeten opzij gaan om hen door te laten. Weinig fietsers durven hun plaats op te eisen.

22mei12, 8u55, Visserij

22mei12, 8u55, Visserij

Er zijn dan ook al verschillende aanrijdingen gebeurd in de fietsstraat (ik weet van drie gevallen, gelukkig zonder gewonden). De klassieke aanrijding in zo’n smalle straat is dat een fietser achteraan wordt aangereden door een voorbijstekende auto. De gevolgen van zo’n aanrijding kunnen catastrofaal zijn: in Gent viel het laatste dodelijk slachtoffer bij zo’n ongeval in november 2011.

Het is duidelijk dat de vormgeving met de rode coating gewoon niet werkt. Twee probleempunten:

  • Kruisend verkeer: bij het kruisen van een fietser gaan automobilisten aan de uiterste rechterkant van de weg rijden. Vroeger richtten ze zich daarvoor op de rand van het asfalt. Ongeveer een op drie richt zich nu op de rand van de rode coating, zodat de fietser minder plaats krijgt dan vroeger. Veel fietsers uit de focusgroep voelden zich dan ook in tegenrichting minder veilig dan voorheen. Het is een fenomeen dat ook op de Trekweg, de andere fietsstraat, wordt opgemerkt.
  • Meegaand verkeer: de focusgroep was gematigd positief over de invloed op veiligheid in deze richting, maar vond de inrichting onduidelijk. Fietsers durven hun plaats niet opeisen, automobilisten denken dat ze mogen voorbijsteken. De inrichting moet aan beide groepen duidelijk maken dat de plaats van de fietser op veilige afstand van de rechterkant van de weg ligt en wel op zo’n manier dat dit voor de meest hardleerse weggebruiker duidelijk is. Dit houdt in dat er een fietssuggestiestrook moet komen op die veilige afstand én dat die, met fietssymbolen en chevrons, eenduidig moet herkenbaar zijn als een fietssugestiestrook. De huidige rode coating geeft, blijkbaar omdat de politie dwars lag, zelfs geen hint in de goede richting.
22mei12, 8u55, Visserij

22mei12, 8u55, Visserij

Naast onveiligheid veroorzaakt het autoverkeer ook hinder voor de doorstroming. Vooral in de spits ontstaan er `treintjes’: een trage fietser gevolgd door een auto die deze niet voorbij kan rijden, op zijn beurt weer gevolgd door fietsers die niet voorbij de auto kunnen. Bizar eigenlijk: velen denken dat de Visserij breed genoeg is om met de auto een fiets in te halen, weinigen vinden de Visserij breed genoeg om met de fiets een auto in te halen. Merk op dat tijdens de werken (toen er tweerichtingsverkeer voor auto’s was in een doodlopende weg), fietsers gehinderd werden door auto’s die mekaar slechts moeizaam konden kruisen.

Eén lid van de focusgroep overwoog om in de toekomst stadsuitwaarts een andere weg te nemen omdat de fietsstraat te gevaarlijk is. Ook bij de Fietsersbond zijn een paar reacties binnengekomen van mensen die de Visserij vermijden, in de twee richtingen, om veiligheidsredenen. Het gaat ongetwijfeld om een zeer kleine groep mensen, maar het verschijnsel is wel alarmerend. Het gaat om mensen die bewust voor de fiets kiezen en zich bewust bezighouden met veiligheid. Als dezen afhaken is er een veelvoud van potentiële gebruikers die de fiets helemaal niet gebruiken omwille van het gevaar.

Conclusies

  • De Visserij is een succesverhaal. Er verplaatsen zich veel meer mensen door de Visserij dan tien jaar geleden, zonder dat de capaciteit van de straat volledig gebruikt wordt. De Visserij draagt daarmee bij tot het ontwarren van de verkeersknoop. Zonder dit succes zouden bijvoorbeeld de files in de omringende straten langer zijn. Omdat er nog capaciteit over is, is verdere groei mogelijk en wenselijk.
  • De inrichting als fietsstraat draagt niet duidelijk bij tot dit succes.
  • Er zijn zeer duidelijk problemen met veiligheid. Onthutsend is de vaststelling dat er fietsers zijn die de fietsstraat vermijden omwille van het gevaar.
  • De veiligheid in de ochtendspits is duidelijk verbeterd. De reden is de toegenomen drukte.
  • De rode wegmarkering is zeer onoordeelkundig ontworpen, wat tot problemen leidt.
  • Het autoverkeer is te intens, is gevaarlijk en hinderlijk. Dit inperken is voor een verder succes noodzakelijk. De focusgroep schoof dit trouwens als enige belangrijke verbeterpunt naar voor.
  • Er zijn veel straten in Gent met een analoog profiel (eenrichting voor auto’s en te smal voor veilig voorsteken): het vervolg van de Visserij, de Muinkkaai, … Deze straten hebben analoge problemen als de Visserij. Er moet op gelet worden dat deze straten door het contrast met fietsstraten niet nog onveiliger worden.
%d bloggers liken dit: