fietsverlichting – technisch (2): de energiebron

In dit deel bekijken we de energiebron voor een woonwerk- of boodschappenfiets. De lat ligt dus hoog.

Laat ik eerst dit stellen: als het enigszins te vermijden valt, heb ik een afkeer van batterijverlichting. Waarom ? Batterijen laten het meestal afweten op het moment dat je dat het minst kunt gebruiken en wie rijdt er nu met reservebatterijen rond ? Daarnaast is er het ecologische aspect: batterijen zijn consumptiegoederen. Als ze leeg zijn, gooi je ze weg. Herlaadbaar is al beter, maar je blijft met de beperking in capaciteit en het probleem dat ze leeg zullen raken. Gegarandeerd gebeurt dat als je onderweg bent.

Het alternatief hiervoor is nogal evident: je maakt je eigen elektriciteit door middel van een dynamo. Dat wordt nog heel dikwijls geassocieerd met de “goeie oude” zijlopers met alle bijhorende nadelen: doorslippen, veel lawaai, veel weerstand. De ene doet het wel beter dan de andere, maar de combinatie dynamo/band is geregeld problematisch.
Die tijd is wel al lang voorbij: een beetje een degelijke werkfiets wordt uitgerust met een naafdynamo. Die werkt gewoon altijd – regen, sneeuw, modder, maakt niet uit -, maakt geen geluid en voel je amper of niet. Geen miserie met lege batterijen of lampjes die weer eens thuis liggen te blinken. Het aanbod in dergelijke dynamo’s is ondertussen vrij groot geworden.

Shutter Precision SV-8 naafdynamoShutter Precision SV-8 naafdynamo

Waarom heb je dat nodig ? Omdat vele batterijlichtjes net voldoen om gezien te worden. Rij je door alweer een straat waar de verlichting uitgevallen is, dan moet je op die manier bijna op de tast rijden. Een goede fietslamp zorgt er ook voor dat je zelf kunt zien waar je rijdt en dat betekent dat die meer en beter gericht licht moet geven (daarover meer in deel 3). Meer licht betekent meer vermogen, dus ofwel een flinke batterij (liefst oplaadbaar) ofwel een (naaf-)dynamo. En dan kies ik dus voor die laatste.

Naafdynamo in vouwfiets (Birdy)
Naafdynamo in vouwfiets (Birdy)

“Ja, maar dat is duur”. Ja en neen: in aanschaf kost het wel wat meer, maar zo’n ding gaat dan ook jaren mee en blijft altijd evenveel energie leveren. Je hebt er ook niet meer onderhoud aan dan aan een andere naaf: zo goed als geen.

De praktijk: thuis staan twee fietsen met een vijftien jaar oude Shimano naafdynamo (respectievelijk HB-NX21 en HB-NX31). Die moesten dit jaar voor de allereerste keer opnieuw afgesteld worden omdat er speling ontstaan is op de lagers.

Daar bovenop hoef je ook nooit batterijen te kopen. Het blijft dus beperkt tot de aankoop. That’s it ! Ook in een bestaande fiets kan het: je koopt een voorwiel met naafdynamo, koppelt daar een goede koplamp (en liefst ook achterlicht) aan en je bent voor jaren zeker. Het alternatief – batterijverlichting – betekent ofwel geregeld nieuwe batterijtjes kopen ofwel batterijen opladen (elektriciteit kost ook en moet opgewekt worden, wat niet altijd milieuvriendelijk is).

Nog een argument: als je verlichting niet werkt en de politie houdt je staande, dan betaal je een boete van € 58. Een wiel met naafdynamo koop je vanaf een goede € 50. Hier bijvoorbeeld, maar wellicht ook bij een goede fietsenhandelaar voor een redelijke prijs te vinden. Een ledkoplamp, die bijna eeuwig meegaat, heb je vanaf ongeveer € 20. Wil je helemaal autonoom verlicht zijn, dan installeer je (laat je installeren) ook een achterlicht dat op diezelfde dynamo aangesloten wordt.

Een mogelijk alternatief komt uit Taiwan: een spaakdynamo met hoog rendement en voldoende vermogen. Het nadeel is dat die niet heel erg goedkoop is (€ 95), maar daar staat tegenover dat het ding volgens de fabrikant onfeilbaar is (nog geen gemelde defecten) en dat het eenvoudig gemonteerd kan worden. Deze wordt op het achterwiel gemonteerd, met dien verstande dat het enkel kan voor fietsen met derailleur en zonder schijfrem achteraan.

sunup

In principe is dit het ideaal dat geldt voor alle fietscomponenten: opstappen en wegwezen. Werkt altijd, je hebt er geen omkijken naar.

Het systeem heeft één nadeel: je energiebron en de lichten zijn via draden verbonden en die vormen een kwetsbare verbinding. In vele hedendaagse fietsen is wel een mogelijkheid om de bedrading door de vork of het frame te laten lopen en dan valt dat bezwaar meteen ook weg.

Voor wie streeft naar het lichtste is dit natuurlijk niet het ideaal. Hoewel: de installatie van de SP dynamo in de Birdy maakte de fiets exact 250g zwaarder. Een flesje water zal meer verschil maken.

Mogelijke beperkingen: een wiel inbouwen houdt niet veel in. Het oude wiel eruit en een ander erin. Dat kan bijna iedereen. Een koplamp monteren is al iets moeilijker, maar ook te doen. De kunst is om de bedrading op een goede manier te leggen.

Waar de fietsenmaker vaak de grens trekt, is als het achterlicht ter sprake komt. Zo’n lamp kost je zeker geen rib uit het lijf, maar de bedrading leggen vraagt tijd. Tijd bij de fietsenmaker kost geld, waardoor de arbeidsuren veel duurder zullen uitvallen dan die lamp. Dat is ook waarom heel wat fietsen met naafdynamo toch uitgerust zijn met een achterlicht op batterijtjes.

Technisch

Waar je even over kunt nadenken, is waarvoor je die dynamo wil gebruiken. Om licht te geven, duh. Dat spreekt voor zich. Maar zo’n dynamo is een kleine energiecentrale en die energie kun je voor meer gebruiken. Je smartphone opladen, bijvoorbeeld, of een gps onderweg van stroom voorzien.

Dit is van belang bij je keuze. De richtlijn is de Duitse StvZo norm, bij gebrek aan iets anders. Volgens die norm moest zo’n dynamo 3 W kunnen leveren (2,4 W voor de koplamp en 0,6 voor het achterlicht). Dan verschenen naafdynamo’s die 2,4 W leverden en dus eigenlijk enkel een koplamp konden aansturen. Dit dateert allemaal uit de tijd van de gloeilampjes! Met de opkomst van de led-verlichting was plots veel minder vermogen nodig om toch meer licht te produceren. De norm is dus aangepast en een dynamo hoeft maar 1,5 W meer te leveren. De voordelen zijn dat de dynamo lichter kan zijn en dat de weerstand minder is. Jij als fietser levert namelijk het vermogen. 3 W of anderhalve Watt: dat verschil voel je niet, maar alle beetjes (kunnen) helpen.

Indien je veel licht wil en/of andere toestellen wil laden, zal de dynamo dus meer vermogen moeten kunnen leveren.

Auteur: JanG

kernlid Fietsersbond Gent

17 gedachten over “fietsverlichting – technisch (2): de energiebron”

  1. Ik zelf rij met een fiets uitgerust met een naafdynamo. heel praktisch dit systeem. Het remt ook de fiets niet af zoals bij een ‘gewone’ dynamo. de lamp is voorzien van een sensor die er voor zorgt als je een ‘donker gat’ induikt dat de lamp aangaat. zou het iedereen aanraden.
    Bij elektrische fietsen, hoe werkt daar de lamp ?

    1. Bij elektrische fietsen zijn er meerdere mogelijkheden. Zit de motor in de achternaaf of centraal, dan kan evengoed met een naafdynamo gewerkt worden. Zit de motor in de voornaaf, dan is dat natuurlijk uitgesloten. Een aantal fabrikanten maken lampen specifiek voor e-bikes, die op de accu aangesloten worden. Nadeel is evident: accu leeg, betekent niet enkel dat de motor het niet meer doet, maar dat ook de verlichting uitvalt. Niet zo interessant dus.
      Meer over de verlichting op zich in het artikel morgen!

      1. JanG,

        Daar ben ik het niet helemaal met je eens. In het begin konden de naafmotoren ook als dynamo funtioneren waardoor de verlichting ook werkte als er geen accu in de fiets zat.

        Tegenwoordig hebben de meeste (naaf)motoren een vrijloop waardoor de (naaf)motor niet meer aangedreven wordt door de fietser, en kan deze dus ook niet meer functioneren als dynamo.
        Gevolg hiervan is dat de verlichting inderdaad vaak via de “grote” accu word gevoegd of wat ik persoonlijk veel knulliger vind ogen, via een klassiek zijloop dynamo.
        Wel is het prettig dat inmiddels vrijwel alle electrisch ondersteunde fietsen een accu waarin een zogeheten BMS (Batterij Management System) zit. En dit BMS zorgt onder andere ervoor dat de accu veilig en compleet vol geladen word, maar ook dat de (naaf)motor de accu niet compleet leegtrekt. En doordat het BMS de motor eerder stopt dan de accu leeg is, blijft er normaal gesproken ruim voldoende capiciteit over om de verlichting te laten branden.

        Het feit dat er de afgelopen jaren echt enorme sprongen zijn gemaakt in de fietsverlichting helpt uiteraard ook.

        1. Nico, mijn kennis op dit vlak is ook beperkt, dus indien ik het fout heb, corrigeer je me maar. Het BMS maakt deel uit van het accupack en sluit de stroom af een keer de totale spanning (of de spanning van een cel) onder een bepaalde drempelwaarde zakt. M.a.w. op dat moment wordt de accu afgesloten. Die levert dus geen stroom meer, ook niet voor de lamp. Het BMS is niet de controller: het BMS stuurt de accu, terwijl de controller de motor stuurt.
          Veel naafmotoren hebben ook een regeneratieve functie, waarbij ze dus als stroombron functioneren. Daar heb je in een vlak land als België of Nederland zo goed als niets aan, maar in bergachtig gebied dan weer wel. Enerzijds werkt de motor dan als rem, waardoor je de remmen wat kunt ontzien (het is al meer gebeurd dat wielen stukgaan door oververhitting, bij velgremmen), anderzijds kan die de accu weer laden.
          Dit alles terzijde: het gaat hier over eerder “normale” fietsen met een naafdynamo.

  2. Ik vind het spijtig, en vooral nogal dom, dat er zoveel fietsen verkocht worden met een naafdynamo die alleen het voorlicht bedient. Achteraan heb je dan een achterlichtje met batterijen met alle nadelen vandien.

    1. Ik vrees dat dit met kosten te maken heeft. Waarschijnlijk is zo’n batterij-achterlicht goedkoper in montage. Meer nog: ik hoorde dat er fietsenhandelaren zijn die beweren dat het niet anders kan… Het vervolg is voor de volgende posts!

      1. Dat heb ik ook eens meegemaakt. “Een achterlicht aangesloten op de naafdynamo? DAT BESTAAT NIET.” Dat terwijl ik al een fiets had met een naafdynamo aangedreven achterlicht, maar ik werd niet geloofd. En waarom zou je het als leek beter weten dan een fietshandelaar…

    2. De nieuwe fiets van mijn stiefdochter heeft dezelfde configuratie, naafdynamo die enkel de koplamp van stroom voorziet. Ik vrees dat dit te maken heeft met de kosten om een stroomkabel te trekken en weg te werken in het frame naar de achterzijde van de fiets. Op vlak van verlichting zitten er in de Belgische verkeerswetgeving nog grote hiaten vind ik, in Duitsland vind je geen fietsen die niet over een degelijke verlichting beschikken en dit heeft te maken met de wetgeving terzake.

  3. Zelf heb ik ook een fiets met naafdynamo. Maar de rest van het gezin (3 jongvolwassenen) gebruiken batterijlichtjes: allemaal van hetzelfde merk.
    En in het kastje bij de voordeur liggen steeds 2 à 4 heropgeladen lichtjes in reserve.
    Werkt perfect.

    1. Dit verdient een pluim ! ! ! Als ouders zich verantwoord gedragen zorgt dit ervoor dat je kinderen hebt die zich ook op een verantwoordelijke manier zullen gedragen omdat ze het goede voorbeeld iedere dag weer zien en niets is beter dan zelf het goede voorbeeld te geven. Proficiat Winfried !

  4. Een aanvulling.

    Vrij recent zijn er een tweetal merken op de markt met energiebronnen op magnetische inductie.
    Geen dynamo meer! Gewoon geniaal.
    Magnic Light en Reelight, hier de Reelight shop NL.

    Ik heb een voorkeur voor de Magnic Light: geen enkele bekabeling meer (i.t.t. Reelight), lijkt me robuuster, dubbele koplampen, lampen kan men makkelijk in/uitklikken. Maar wel duurder.
    Ik kan niet uitmaken welke de beste lichtopbrengsten geven.

    1. Ik heb thuis in de voorraad een setje lichten van “Leader” liggen. Minstens 15 jaar oud en raad eens volgens welk principe ze werken…
      Op de pagina van Magnic Light vind ik niets over de lichtopbrengst en zo te zien geven ze ook geen afgekapte lichtbundel. Aangezien het niet vermeld wordt, vermoed ik ook dat ze niet voldoen aan de Duitse StVZO normen. Dat impliceert dat ze wellicht gewoon een lichtbundel produceren zoals een zaklamp en dus niet zoals een degelijke fietsverlichting zou moeten geven… Omdat ook nergens de lichtsterkte te vinden is, zal dat ook al niet denderend zijn. Mocht dat de moeite zijn, dan mag je ervan op aan dat de producent dat zeker niet zal vergeten!

      1. Ah, straf! Maar zo’n Leader fietslicht wordt niet meer te koop aangeboden? Ik vond het althans niet op het internet.

        Over Reelight heb ik gelezen dat het licht te diffuus zou zijn.

        Magnic Light heeft een nieuwe versie uitgebracht met een IC-controller. Dit moet een constant(er) lichtvolume garanderen bij om het even welke snelheid, bij stilstand zou het nog ca. 3 min. branden, het zou een +30% lichtopbrengst geven tegenover het vorige model. Ze hebben ook de lenzen aangepast conform StVZO, het licht verblindt nu helemaal niet meer en het zou het licht beter bundelen op de grond. Magnic Light zegt echter duidelijk in hun handleiding dat het volledige ding geen StVZO-certificaat heeft. Natuurlijk, StVZO hanteert de strengste normen in de ganse EU, wellicht in gans de wereld. Hier wat Duitse commentaar over Magnic Light en StVZO.

        Inderdaad, niet makkelijk om waarden over lumen en lux te vinden van de Magnic Light!
        Hier toch iets van het nieuwe IC model, hier lux-waarden van het vorige model.
        Hier een ervaring uit USA, en hier wat commentaar aus Deutschland.
        Ik zag het graag explicieter. Ben ik niet gewoon van Duitsers!

        Misschien geeft een verdere doorontwikkeling een perfect resultaat. De technologie staat niet stil.

        In elk geval vind ik het voor koersfietsen niet slecht, temeer omdat wielrenners neuten over massa en dus hun neus optrekken voor een naafdynamo.

        Ten slotte: een interessante studie (2012) van CROW/Fietsberaad over fietsverlichting(sbeleid) in NL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s