Home

Hoe aftands is ons verkeersreglement?

9 januari 2017

Regelmatig horen we in het nieuws dat het verkeersreglement veranderd is. Dit betekent meestal dat er weer nieuwe situaties bijkomen met hun eigen ingewikkelde regeltjes waar op den duur niemand meer aan uit geraakt. Zo zou je stilaan een kwis kunnen organiseren, alleen met als onderwerp ‘wie mag of moet er gebruik maken van welk soort fietspad’. Er zijn leefstraten, fietsstraten, … .

Het verkeersreglement is niet echt aangepast aan het huidige fietsverkeer en de huidige fietsinfrastructuur. Om de problemen te begrijpen moeten we gaan kijken naar de mentaliteit van 1975, het geboortejaar van ons verkeersreglement. De fietser werd toen beschouwd als een loser die maar een auto moest kopen als hij wilde serieus genomen worden. Hij was nog erger dan een voetganger (want dat kon een uitgestapte automobilist zijn).

Gaston Durnez is er (in ‘Mijn Leven onder de Belgen’ uit 1970) duidelijk over: een fiets ‘ … brengt je nergens op het maatschappelijk vlak en op de sociale pyramide. Het weinige respect voor de utilitaire fiets wordt duidelijk als je ziet hoe weinig wegen een apart strookje [sic] voor hem reserveren. Een fiets is de auto van de proletariër[…]’. Verder: een fietser is een ‘raté, […] een fanaticus van het vermageringsregime, […] een toerist die geld te kort komt voor een tourauto’.

Fietspaden waren er dan ook niet voor de veiligheid en het comfort van de fietser. Neen, fietspaden waren er ten behoeve van de automobilist, die daardoor die vervelende fietsers niet meer op zijn weg vond. Die opvatting heeft twee belangrijke gevolgen:

  1. Een fietspad ligt per definitie naast een rijbaan voor auto’s, namelijk die rijbaan die van fietsers verlost wordt door het fietspad.
  2. Signalisatie is uitsluitend gericht op fietsers: ze moet namelijk fietsers verplichten van de rijbaan af te gaan.

In het dagelijks taalgebruik is het begrip fietspad vrij ruim. We spreken ook van een fietspad als het gaat over, bijvoorbeeld, een weg over een oude spoorwegbedding ingericht voor fietsers. Volgens het verkeersreglement is dat geen fietspad. Laten we zoiets een fietsweg noemen. Dit naar analogie met een weg voor voetgangers: dat is een voetweg, terwijl een voetpad naast een rijweg ligt.

Fietswegen interesseerden het verkeersreglement in 1975 gewoon niet. Je kon ze niet eens behoorlijk aanduiden: je moest een combinatie van borden bedenken die alle andere voertuigen verbood. Maar waarom zou je dat doen? Als de weg goed genoeg was om erop te rijden met een auto dan was er geen reden om dat te verbieden, en anders deden de fietsers maar. Pas heel lang na 1975 is er een bord gekomen om een fietsweg aan te duiden: bord F99a.

Een fietspad wordt aangeduid met een dubbele streepjeslijn of een bord. De formulering over de streepjeslijnen dateert duidelijk uit 1975: Het deel van de openbare weg dat afgebakend is door twee evenwijdige witte onderbroken strepen en dat niet breed genoeg is voor het autoverkeer, is een fietspad. Een fietspad moest wel smal zijn. Overigens, rijwielrijders mogen een dergelijk fietspad niet volgen, wanneer dit links in hun rijrichting ligt, zo zegt het reglement. Een streepjesfietspad is dus een enkelrichtingsfietspad. Als je ooit aan De Biesten in Eke komt, dan zie je deze situatie:

5apr12, 20u16, De Biesten, Eke

5apr12, 20u16, De Biesten, Eke

Ga dan niet op de rode strook rijden: ze is te breed om een fietspad te zijn, want je kan er met de auto op en bovendien: als het een fietspad was mocht je er in deze richting niet op fietsen.

Wat borden betreft, die zijn voornamelijk bedoeld voor de situaties waar er geen plaats is voor streepjeslijnen. Ook als het te veel gevraagd was om aan twee kanten van de weg een fietspad in te richten en fietsers dus samengeveegd werden op een strookje langs één kant van de weg komt zo’n bord van pas.

Ondertussen is er veel veranderd en zijn we verder geraakt dan de strookjes van Gaston Durnez. De evolutie laat zich samenvatten in één foto:

17okt16,13u41, Burggravenlaan

17okt16,13u41, Burggravenlaan.

Links op de foto zie je een fietspad zoals we het nu normaal vinden. Rechts daarvan zie je het fietspad zoals het was in 1975. Inderdaad: de betonstrook die nu de schrikstrook vormt tussen geparkeerde auto’s en fietspad was vroeger het fietspad.

Veel fietspaden zijn duidelijk afgescheiden van de weg en zitten dus halverwege fietspad en fietsweg. Bovendien heeft een fietser op een fietspad een aantal rechten gekregen. Dat betekent dat ook andere weggebruikers rekening moeten houden met fietspaden.
Alleen, dikwijls kunnen ze niet zien dat er een fietspad is. Een dom voorbeeldje:

am1c
Wat je ziet op de foto is een fietspad, waar je als voetganger niet op mag (voetgangers mogen alleen op het fietspad lopen als er geen voetpad is). Maar je kan niet zien dat het om een fietspad gaat, want het bord staat aan de andere kant.

Ook de hele discussie over de vraag of een rechtsafslaande auto een rechtdoorrijdende fietser voorrang moet geven heeft daarmee te maken: hoe interpreteer je de situatie zodat je weet welke regel van het verkeersreglement je moet toepassen?

Helemaal erg wordt het natuurlijk als een tweerichtingsfietspad een andere weg kruist. Dat is eigenlijk niet voorzien in ons verkeersreglement en leidt dus tot allerhande problemen en ongevallen. Dat alleen levert genoeg stof voor een aparte fietsbult.

Als we gaan kijken naar onze noorderburen dan zien we dat het verkeersreglement er daar heel anders uitziet. Er zijn drie soorten voorzieningen:

  1. Fietsstroken. Die komen (bijna helemaal) overeen met wat ons verkeersreglement fietspaden noemt.
  2. Verplichte fietspaden. Beter van de weg afgescheiden en beschouwd als aparte wegen. Komt overeen met de betere fietspaden van bij ons waar het verkeersreglement geen weg mee weet.
  3. niet-verplichte fietspaden. Komen overeen met onze fietswegen van daarstraks.

Daardoor wordt een en ander veel eenvoudiger: een fietsstrook is een deel van de rijweg en geeft je ongeveer dezelfde rechten als een auto op een aparte rijstrook, een fietspad is een aparte weg en daar zijn geen aparte regels voor nodig: als je een andere weg kruist heb je een kruispunt en kan je de regels en tekens voor een gewoon kruispunt gebruiken.

Ik heb hier voor mij een exemplaar van het Belgisch verkeersreglement uit 1934. Dat ging mee tot 1954, toen er een nieuwe versie kwam. Ook dat heb ik hier liggen: het werd regelmatig bijgewerkt tot in 1975 (het enige wat er over rijwielrijders instaat is dat ze op het rijwielpad moeten rijden als er een is en dat je met een auto niet op een rijwielpad mag rijden, maar dat terzijde). De wijzigingen reflecteren de veranderingen in het verkeer. Blijkbaar was het toen al nodig om elke twintig jaar een herziene versie te maken met een coherente visie. Ons verkeersreglement is meer dan veertig jaar oud. In die tijd is er aan voortdurend aan geknutseld, met als resultaat een regelgeving waar niemand aan uit geraakt. Vooral de regelgeving rond fietspaden is een onbegrijpelijk kluwen, met alle gevolgen van dien. Tijd voor verandering?

Advertisements

5 Responses to “Hoe aftands is ons verkeersreglement?”

  1. Frans Says:

    Aftands zou ik het niet noemen, wel complexer en onbekender, met een groeiende afstand tussen theorie en praktijk. Wat baten nieuwe regels, als die nooit worden gesanctioneerd, zoals het inhaalverbod in fietsstraten en op verhoogde inrichtingen of het stapvoets rijden in een voetgangersgebied? Antwerpen, Brussel en Gent hebben hun binnenstad tot zone 30 uitgeroepen, maar in de realiteit komt daar weinig van terecht. En zo blijven veel weggebruikers, of zij nu autobestuurder, fietser of voetganger zijn, gewoon “hun ding doen”. Bij het plaatsen van verkeersborden denkt de administratie meestal eerst om de eigen aansprakelijkheid maximaal in te dekken. Toppunt zijn wel de virtuele ingrepen, zonder juridische gevolgen, zoals fietssuggestiestroken.


    • Voilà …
      Schaf die ballast dus weer àf en reduceer de wegcode terug tot de essentie.
      Maak de wegen weer leesbaar – de VL wegen zijn bij de slechts “leesbare” die ik ooit tegenkwam.

      De overheid denkt evenwel NIET eerst aan de eigen aansprakelijkheid bij het plaatsen van verkeersborden – die wordt immers nagenoeg nooit in vraag gesteld.
      Vaak ontbreken zelfs hopen verkeerstekens – en vaak inzake fietsinfratsstruktuur – neen, geen typo !

      Ze plaatst die om nodeloos complexe verkeerssituaties te laten “kloppen”; of om vaak onzinnige beperkingen op te leggen; of om die nieuwe regeltjes op te leggen (de Gentse fratsen met de fietsstraat-borden zijn intussen legendarisch); of gewoon uit domheid.

  2. Dries Callebaut Says:

    Donald Weber heeft een absolute must-read geschreven in dit thema: “Automobilisering en de overheid in België voor 1940”: http://lib.ugent.be/fulltxt/RUG01/001/319/644/RUG01-001319644_2010_0001_AC.pdf

  3. Frederik Says:

    Het is ook onmogelijk om een fietspad veilig naast een drukke weg te leggen. Dat fietspad is onderdeel van dezelfde weg, geen aparte weg, en je kan fietsers niet verbieden op de rijbaan zonder ze te verbieden over de hele breedte van de weg, inclusief het fietspad (bv. met een bord autoweg of een bord verboden voor fietsers).

    Uiteraard is het gebruik van de rijbaan normaal gezien verboden als er een fietspad ligt, maar er zijn een hoop uitzonderingen: als het fietspad niet bruikbaar is, om links af te slaan, om in te halen, of bij een tweerichtingsfietspad zelfs altijd “indien bijzondere omstandigheden dit rechtvaardigen”.

    De situatie op bijna heel de R4 is dus niet voorzien in het verkeersreglement, en op de meeste stukken mag je dus op de rijbaan fietsen in bepaalde omstandigheden (bijvoorbeeld om linksaf te slaan of om in te halen). Natuurlijk levensgevaarlijk.


  4. Het meeste van wat hier staat, is eigenlijk terug te leiden naar het systematisch overtreden van de verkeerswetgeving door de wegbeheerder.

    In die mate dat fietsers -en overheden- de inbreuken als “normaal” zijn beginnen beschouwen.
    Vaak met de “hulp” van de pers die de veel te complexe wegcode niet duidelijk uitgelegd krijgt – de kwakkel dat fietsers voorrang hebben in een fietsstraat is er zo ééntje van. “Altijd voorrang op fietspad” is een andere.

    Het gaat zo ver dat de Vlaamse overheid inbreuken promoot via haar Vademecum Fietsvoorzieningen, en stomweg niet eens meer wéét hoe of waarom die kwakkels daarin gesukkeld zijn.
    Geloof me maar, ik heb het gevraagd -decreet openbaarheid bestuur- maar ze blijven er gewoon in staan, én blijven toegepast worden op de weg.
    Niemand controleert immers de overheid nog.
    Die federale dienst is jàren geleden afgeschaft bij de regionalisering. En de inbreuken zijn nadien ontspoord.

    Dat de borden D7/9/10 een fietspad zouden moeten aangeven waar er geen plaats is voor streepjes, is klinkklare onzin.
    Die staan typisch bij de breedste fietspaden – net gezien de definitie van het streepjes-fietspad.

    In essentie is de Nederlandse situatie niet fundamenteel anders in de wetgeving, ook al gebruiken ze maar 1 rij streepjes.
    De manier waarop ze dat toepassen in hun infrastructuur, is wél fundamenteel anders.
    Maar zélfs in NL staan er geen onzin als “voorrang op fietspad” in de verkeerswetgeving … ze zijn daar slimmer dan die 2 dingen te koppelen terwijl dat overduidelijk nergens voor nodig is.

    Het is zéker tijd voor verandering !
    Maar absoluut niet waar bvb Fietsberaad Vlaanderen en andere fietsersbonden heen willen : een nog complexere, nog meer voorwaardelijke wegcode (verschillende snelheidsregimes voor fietsers naargelang waar fietspad ligt).

    De wegcode moet drastisch simpeler.
    Halvering moet een minimum-doelstelling zijn.
    12,4bis – de koppeling van voorrang aan fietspad- moet er bvb weer uit.
    We hebben voorrangsregels en -borden genoeg.
    Het echte gevolg van 12.4bis is dat fietspaden die voorrangswegen dwarsen intussen verwijderd zijn in VL, wat de juridische positie van de fietser “in tegenrichting” totaal ondermijnt want die is aan het spookrijden …

    De koppeling tussen toegelaten verkeer en snelheid – F99x borden – wég ermee !
    Fiets”snelwegen” tegen 30 km/u in speed-pedelec tijdperk ?
    Er zijn bovendien 2 verschillende artikels over dergelijke voorbehouden wegen, met 2 afwijkende reglementen, werkelijk te zot om los te lopen !


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: