Home

Onderstaande tekst van Eva Van Eenoo verscheen in Frontaal, het driemaandelijks tijdschrift van Gents Milieufront, jaargang 22, nummer 1.

Vandaag zijn fietspaden één van de belangrijkste eisen van de fiets- en milieubeweging. Ook ministers pakken er graag mee uit: we investeren jaarlijks 100 miljoen euro in fietspaden! De achterliggende gedachte: fietspaden zorgen voor veiligheid en dat overtuigt mensen om te fietsen. Wat ik in dit artikel wil beargumenteren is dat fietspaden niet noodzakelijk zo’n neutrale infrastructuur zijn waar we altijd voor moeten applaudiseren.

Mocht je begin 20ste eeuw aan de gemiddelde stedeling gevraagd hebben wat de functie was van een straat, had je waarschijnlijk erg uiteenlopende antwoorden gekregen: speelplek, ruimte om handel te drijven, keuvelen, zien en gezien worden, fietsen, wandelen. Maar, er zou weinig discussie geweest zijn over het feit dat straten hoegenaamd niet werden aangelegd met de bedoeling auto’s aan hoge snelheid door te laten rijden. De auto werd lange tijd beschouwd als onwelkome gast, als indringer. In 1930 waren er in Europa voor elke auto zeven fietsen. De dominantie van de fiets onmiskenbaar. Maar op het moment dat de rijke middenklasse zich stelselmatig begon te verplaatsen met de auto en de democratisering van de auto zich doorzette, werden fietsers meer en meer beschouwd als een probleem, als obstakels die de vlotte doorgang van het “serieuze” of het moderne verkeer belemmerden. Fietsers lagen aan de basis van verkeersopstoppingen en ze brachten zichzelf in gevaarlijke situaties. Dergelijk blaming-the-victim discours horen we vandaag ook nog regelmatig.

Autodominantie
We zijn de autodominantie van vandaag zo gewoon, maar er werd in de loop van de 20ste eeuw een felle strijd geleverd om de straat, en de auto trok uiteindelijk aan het langste eind. De andere gebruikers dienden zich te houden strikte regels, opgelegd in wat we vandaag kennen als de Wegcode. Straten moesten in de eerste plaats het “verkeer” doorlaten, waarbij verkeer gereduceerd werd (en wordt) tot autoverkeer. Fietspaden werden aangelegd om fietsers letterlijk langs de kant te duwen. Soms werd het fietsers zelfs verboden om met twee naast elkaar te rijden. Die marginalisering kreeg ook een culturele vertaling. Eén waar we vandaag nog steeds niet van verlost zijn. Het is niet toevallig dat de Critical Mass slogans gebruikt à la “Wij rijden niet in de weg van het verkeer, wij zijn het verkeer”.

Fietspaden
Vanaf de jaren ’70 is er een duidelijke verschuiving merkbaar in het discours over het fietspad. Milieubewegingen vroegen in hun acties en campagnes om fietspaden. Fietspaden werden zo een symbool van duurzame mobiliteit en een milieubewuste levensstijl, en dat zijn ze vandaag nog steeds. Het scheiden van fietsers en automobilisten ontstaat uiteraard vanuit een bekommernis voor veiligheid en comfort. Maar, het aanleggen van fietspaden kan onbewuste beelden en normen in stand houden en verhullen dat we op die manier de fietser nog steeds als afwijkend beschouwen. Ze hebben immers aparte infrastructuur nodig, weg van het “normale” verkeer. Zo functioneren fietspaden als middel om auto’s vrij baan te geven en stellen ze de dominantie van het autoverkeer niet in vraag maar bevestigen ze die veeleer. Dat is de reden waarom ik zo’n pleitbezorger ben van het ciruclatieplan: het zorgt voor meer veiligheid én het trekt de scheefgetrokken verhoudingen tussen weggebruikers weer recht. Het haalt fietsers en voetgangers uit de marge en laat hen weer volop gebruik maken van de straat. Het laat toe om de straat opnieuw te beschouwen als een plek die meer mogelijk maakt dan enkel het faciliteren van het autoverkeer.

17apr18, Muinkkaai

Fietsstraten of fietszones
Laat ons nog even stilstaan bij fietsstraten. Daar krijgen fietsers de volledige straat ter beschikking, en worden ze niet langs de kant geduwd. Ik twijfel geen moment aan de goede bedoelingen van het Gentse fietsstratenbeleid. Desondanks denk ik dat ze ook kunnen bijdragen aan het beeld van de fietser als afwijkende weggebruiker. Zo kreeg ik van automobilist ooit “dat is hier geen fietsstraat hé” naar het hoofd geslingerd toen mijn kinderen ik blijkbaar wat te veel in zijn weg reden. Fietsstraten creëren een veilig reservaat voor fietsers maar beperken op die manier onbedoeld hun bewegingsvrijheid. Ik denk dat de hele stad een veilig reservaat moet zijn, en dat we moeten denken in termen van fietszones. Zoals de hele binnenstad van Gent nu zone 30 is, zo zouden we ook kunnen beslissen om heel dat gebied fietszone te maken. Nergens fietsers inhalen, punt andere lijn. We zouden dit ook kunnen doen in grote delen van de 19de eeuwse gordel en de centra van de 20ste eeuwse gordel.
Het is nooit verstandig om het kind met het badwater weg te gooien, en ik denk dat een gezonde dosis pragmatisme zeker aan de orde is. Toch moeten we ons zeer goed afvragen waar en waarom we pleiten voor fietspaden of fietsstraten, en moeten we telkens grondig evalueren of we met dat pleidooi bijdragen aan een status quo of aan een duurzame samenleving.
[Voor dit artikel haalde ik inspiratie uit artikels en boeken van Ruth Oldenziel en Donald Weber, warm aan te bevelen!]

Eva Van Eenoo werkte jaren voor de Fietsersbond, en koos daarna voor een studie. Eva studeerde af in 2018 als stedenbouwkundige en ruimtelijke planner met een thesis over Bicycle Oriented Development. Ze werkt bij de onderzoeksgroep Cosmopolis Centre for Urban Research (VUB) aan een doctoraat over de verschillende dimensies van autoafhankelijkheid, en de relatie tussen de kenmerken van de bebouwde omgeving en autoafhankelijkheid. In haar vrije tijd denkt ze graag na over stadsontwikkeling, mobiliteit, fietsen en het discours dat we hanteren wanneer we het hebben over mobiliteit, en welke hierbij mogelijk achterliggende ideeën zijn.

Zelf

28 februari 2019

“Wat we zelf doen, doen we beter” was ooit een politieke slogan, die vaak versplintering van bevoegdheden opgeleverd heeft.
Bevoegdheden op zijn Vlaams/Belgisch, zoals mobiliteit en klimaat: een kot achter een kot achter een kot.
Als we ons maar zelfstandig voelen.
Meulestedebrug is een prototype van hoe Vlaanderen afgelopen decennia omging met zijn infrastructuur.
Veel blabla, weinig boemboem, tenzij je het hevige lawaai dat de brug produceert boemboem noemt.
Zelfs op de fiets creëer je boemboem, zo gammel is de brug.
Hetzelfde kan je zeggen van het Vlaams fietspadenbeleid: er zijn veel te weinig daden.

Wie de kaart van Gent bekijkt ziet dat deze complexe stad vol ligt met “stadsmuren”.
Dat zijn hoge of diepe barrières waar af en toe een doorgang(etje) in zit.
De meeste van die -ahum- “doorgangen” dateren van de vorige eeuw.
Het kanaal Gent-Terneuzen is zo’n eminente barrière, 32 kilometer lang, met enkel op Nederlands grondgebied veilige fietspassages.
Als ik het goed heb zijn dat er 3: Sas Van Gent, Sluiskil en Terneuzen.
Op het dicht bevolktere Belgisch deel zijn er amper vijf, vooral fietsonvriendelijke, passages: Zelzatebrug, de veren van Terdonk en Langerbrugge, Meulestedebrug en de spoorwegbrug op de lijn naar Eeklo.
Dat is alles.

Zowat alle administraties hebben de gewoonte om geen enkele steen te verplaatsen op lokaties waar ze een grote werf verwachten.
Dat telt zowel voor de Stad als voor het Gewest.
Daar zit de logica achter dat èlke investering beter op een plaats gebeurt waar deze investering lang rendeert.
Op plaatsen waar een groot project verwacht wordt wacht men tot dat groot project achter de rug is.
Vanuit financiëel oogpunt is dat een begrijpelijke logica.
Nadeel is dat er niet gekeken wordt naar kleine, goedkope ingrepen, “want er komt een groot project”.
Sommige van die projecten komen uit de koker van Samuel Becket.
Het is lang wachten op Godot, zéér lang wachten.
Aan Meulestedebrug is me al vaker de lust bekropen om met een koevoet terug te keren, en een boordsteen los te wrikken.
Op het olifantenkuddepad naar Meulestebrug zou dat een comfortabel fietsgevoel creëren.
Gedaan met afstappen en weer op de fiets springen.
Maar kijk, iemand had een ander idee:

24feb19, Meulestedekaai

24feb19, Meulestedekaai

24feb19, Meulestedekaai

24feb19, Meulestedekaai

Wat we zelf doen, doen we sneller?
Volgens de laatste berichten gaat de schop er in 2020 in de grond, en in 2023 uit de grond.
Ik heb door de vele persartikelen over Meulestedebrug geleerd om dat pas te geloven als de schop effectief in de grond gaat.

Norm & Gwen

27 september 2018

Die avond in de Walpoortstraat:

25sep18, Walpoortstraat

25sep18, Walpoortstraat

25sep18, Walpoortstraat

25sep18, Walpoortstraat

En waar ze zat op het briefje?
Ze gierden het uit.
Want dat was ergens op de achterkant van het briefje.

25sep18, Gouvernementstraat

Steun de fietser!

31 augustus 2018

Ik had er al wel eens over gelezen (tenminste, dat denk ik toch. Mijn Deens is niet al te best): straatmeubilair om fietsers die aan een rood licht moeten wachten te ondersteunen. Dat ondersteunen moet je letterlijk nemen: voor een fietser is het handig als hij bij het stilstaan een voetsteun heeft zodat hij niet uit het zadel hoeft. Deze week was ik in Deinze en daar heb ik zo’n steun in het wild gezien:

11aug18, 13u39, Kortrijkstraat x Stationsstraat, Deinze

De meeste fietsers gebruiken de voetsteun,

11aug18, 13u39, Kortrijkstraat x Stationsstraat, Deinze

maar fietsers die hun voeten aan de pedalen willen houden (van hun sport- of ligfiets bijvoorbeeld) gebruiken de handrail.

Afstand houden

22 augustus 2018

Een gouden raad die ouders hun fietsende kinderen inprenten: houdt voldoende afstand.
Zo kan je het ook interpreteren:

19jun18, Loofblommestraat

WATT

23 mei 2018

Ik kijk te weinig TV, denk ik soms.
Bloggen, kranten lezen, veel avondwerk.
TV is voor mij synoniem aan het nieuws kijken.
En soms eens zappen.
Zo kwam ik dinsdagavond bij toeval op WATT terecht.
Ik kende het programma niet, maar landde bij de start van het thema dat me meest boeit.
Bekijk het onderwerp “mobiliteit”, vanaf minuut 28.

De quote over fietsbeleid is me zeer dierbaar.
U kijkt geen tv zeker?

En dan zegt hij: alleen voor voetgangers en fietsers.
Of omgekeerd: alleen voor fietsers en voetgangers.

Zo te zien is er niemand tegen een fietsbeleid op zijn Kopenhaags.
Tijd voor daden op nationaal vlak?
Met het I-woord?
INFRASTRUCTUUR.
Oh ja, er is ook een fijne quote over protest tegen veranderende mobiliteit.
Kijken maar…

De nutteloze brug

18 januari 2018

Ik pik graag in op wat Jan G in de vorige Fietsbult -nogmaals- aankaartte: “Indien er dan net een fietser van de andere kant, van achter zo’n blinde bocht, komt, kan dat tot vervelende situaties leiden. Hoe is het mogelijk dat na al die jaren nog altijd zo’n situaties gecreëerd worden.”
Iets verderop deze PPS ligt nog zo’n recent (in 2013) aangelegde blinde bocht, waar we het hier over hadden.
We zijn bijna 5 jaar verder, en de brede autoweg naast het te smalle fietspad ligt er nog altijd niet:

03jan18, Binnenring Zwijnaarde

03jan18, Binnenring Zwijnaarde

03jan18, Binnenring Zwijnaarde

03jan18, Binnenring Zwijnaarde

De rode frisdrankbakken maken het des te duidelijker: deze multinational wenst hier geen in/uitgang.
Hoe we dat denken te weten?
Hineininterpretierung.
Mijn teerbeminde werkt vlakbij dit punt in de kinderpsychiatrie, met toegang via de Gestichtstraat.
Dit is de omgeving.
De brug ligt rechts onderaan.
De Gestichtstraat links in beeld:

De Gestichtstraat kreeg in november een nieuwe asfaltlaag, gevolgd door… fietssuggestiestroken.
Terwijl het plan was om de autoaansluiting van de Gestichtstraat met de R4 af te sluiten.
Dat plan heb ik nooit weten wijzigen.
Maar de facto lijkt die beslissing teruggedraaid.
Een doodlopende straat krijgt nooit fietssuggestiestroken.

21nov17, Gestichtstraat

Hier is dat een puur zwaktebod.
Een drukke auto-aansluiting met een ringweg hoort bij een heraanleg fietspaden te krijgen.
Dan is er aan het einde van de Gestichtstraat nog het uitermate zwakke kruispuntontwerp.
Op dat kruispunt ligt de bestaande in/uitgang van de frisdrankfabriek:

21nov17, Gestichtstraat / Zwijnaardsesteenweg / Heerweg-Noord

De kop van de tramspoorwerf van Heerweg Noord / Zwijnaardsesteenweg was een jarenlang zottekot.
Het eindresultaat van de werf was voor mijn teerbeminde één grote teleurstelling.
Het kruispunt met de Gestichtstraat is voor fietsers komende uit de Gestichtstraat fietsgevaarlijker geworden.
Fietsers gebruiken er bewust de zebrapaden en voetpaden.
Overleven is belangrijker dan blind verkeersregels volgen.
Daarover ooit een aparte Fietsbult.

We weten allemaal dat een multinational zijn wil kan dicteren.
De vrachtwagens zullen dus door de Gestichtstraat blijven rijden.
Maar kijk: ook al blijft het in de Gestichtstraat een fietsjungle, wordt het dan geen tijd om de ongebruikte investering onder de afrit van de E17 op te waarderen?
Als er dan toch geen vrachtwagens zullen rijden, misschien dan wel fietsen, met een aftakking naar het UZ en de Corneel Heymanslaan?
Bekijk het plan nog eens:

Of willen we dat deze brug in het boek van nutteloze, ongebruikte infrastructuur terechtkomt?

Tot slot: volgens Google mogen we op deze lokatie niet meer schrijven over Binnenring Zwijnaarde, maar over Grietgrachtwegel.
Naamsveranderingen komen er vaak op vraag van de hulpdiensten.
U bent gewaarschuwd.

%d bloggers liken dit: