STOP-principe(3)

In onze toer van fietsstad Den Bosch zijn we aangekomen bij een rondpunt waar men echt wel trots op is. Voor ik uitleg waarom vergelijken we twee foto’s.

23mei12, 8u21, Dampoort
23mei12, 8u21, Dampoort
18okt13, Aartshertogenlaan, Den Bosch
18okt13, Aartshertogenlaan, Den Bosch

Wat is er allemaal mis op de bovenste foto, genomen op het alom vermaledijde Oktrooiplein, een plein zo fout dat zelfs de naam verkeerd gespeld is?

  • Punt 1. Bekijk het de foto vanuit het standpunt van een automobilist. Aan de laatste fietser is niet te zien of hij gaat oversteken of rechtdoor rijden. Je kan dus niet anticiperen, want je weet niet wat hij gaat doen.
  • Punt 2. Als fietser moet je een ingewikkelde draaibeweging maken net op het ogenblik dat je al je aandacht nodig hebt voor het verkeer.
  • Punt 3. Het autoverkeer komt van rechts achter je en gaat naar links naast je. Om dat te overzien moet je een nekbeweging maken die niet wordt terugbetaald door de ziekteverzekering.
  • Punt 4. Je kan als fietser pas laat zien of een aankomende auto op het rondpunt blijft of eraf gaat. Die fout is nog veel sterker aanwezig aan de kant van de Kasteellaan.
  • Punt 5. Voor een automobilist is het niet echt duidelijk dat je niet rechtdoor gaat als je het rondpunt verlaat. Ook dat is wel veel erger aan de kant van de Kasteellaan.

Nu gaan we naar de onderste foto. Daar kan je wel vroeg zien waar een fietser nu eigenlijk naar toe wil (punt 1). Wie bijvoorbeeld van rechts op de voorgrond komt en rechtsafgaat neemt eerst zijn bocht en heeft daarna tijd voor het verkeer (punt 2). Als je aan de oversteek rondkijkt dan komt het verkeer dat de rotonde verlaat gewoon van links en rijdt naar rechts (punt 3). De rijbaan voor auto’s maakt voor wie de rotonde verlaat een duidelijke hoek (punt 5) waardoor het manoeuvre ook voor de fietser duidelijk wordt (punt 4). (strikvraagje: welke van de vijf fouten vind je niet terug in het ontwerp van de Sterre?)

Nu, een rotonde die op alle vijf deze punten goed scoort is in Nederland de gangbare praktijk. Ik ben al langs tientallen Nederlandse rotondes gefietst en heb daar nooit iets gezien dat ook maar in de verte leek op de bovenste foto. Dat het rondpunt aan de redelijke eisen inzake veiligheid voldoet is dus geen reden voor trots.

De reden dat men zo trots is is dat het gaat om tweerichtingsverkeer voor fietsers in de voorrang.

18okt13, Aartshertogenlaan, Den Bosch
18okt13, Aartshertogenlaan, Den Bosch

Volgens het STOP-principe is dit logisch. Omdat er in Den Bosch veel straten met tweerichtingsfietspaden zijn is de voortzetting daarvan op een rotonde een natuurlijk gevolg. Als je altijd tegen de klok in moet kan het zijn dat je drie straten moet kruisen om je weg op zo’n fietspad voort te zetten tegen één als je rechtdoor mag. Dat fietsverkeer vlotter gaat in de voorrang dan uit de voorrang is ook wel duidelijk.

Verkeersdeskundigen in Nederland waren erg skeptisch: twee richtingen in de voorrang, dat moet toch gevaar opleveren. Maar in Den Bosch is dit ondertussen geen kleinschalig experiment meer: er zijn intussen al zes van deze rotondes. Wat men in Nederland wel heeft en in België niet: bruikbare ongevalsstatistieken. Met zes rotondes heb je al voldoende cijfers en wat blijkt? Niet gevaarlijk. Alleen die brommertjes die veel te snel over het rondpunt razen, daar heeft men nog geen oplossing voor.

STOP-principe (2)

Ook in een echte fietsstad kan je wel eens voor het rode licht staan wachten.

18okt13, Pettelaarseweg, Den Bosch
18okt13, Pettelaarseweg, Den Bosch

Toch is er een groot verschil tussen de verkeerslichten op de foto en de verkeerslichten in Gent. Er is natuurlijk het bord `rechtsaf voor fietsers vrij’ (het blauwe bord achter de wegwijzers), maar de rechtsaf-door-roodborden krijgen we in Gent binnenkort ook te zien. De bewegwijzering voor fietsers is overigens naar aloude Nederlandse gewoonte uitstekend, maar dat heeft niets met de lichten te maken. Neen, het verschil is niet te zien op de foto.

Op de tweede foto is er al iets van het verschil te zien, als je weet naar waar je moet kijken.

18okt13, Pettelaarseweg, Den Bosch
18okt13, Pettelaarseweg, Den Bosch

Op de voorgrond zie je de voorhoede van onze groep die staat wachten op de rest die voor het rode licht is moeten blijven staan. Dat gebeurde dikwijls op onze tocht: de lichtcycli in Den Bosch zijn erg kort, veel korter dan in Gent. Voor fietsers is dat bijna altijd een voordeel: je hebt wel iets meer kans dat je moet stoppen, maar als je rood hebt moet je minder lang wachten. Voor automobilisten zijn korte cycli een nadeel, omdat er op die manier minder auto’s door kunnen: korte cycli leiden tot autofiles.

Een tweede verschil, dat je niet op de foto kan zien, is dat er detectielussen voor fietsers zijn. Daardoor heb je als fietser minder kans om voor het rode licht te staan. In Gent kan je ’s nachts een hele tijd staan wachten voor het rood, iets wat mij er altijd aan herinnert dat auto’s zo inefficiënt zijn dat ze het verkeer hinderen zelfs als er geen zijn. In Den Bosch loop je dat risico niet.

Conclusie: verkeerslichten zijn op sommige punten een noodzakelijk kwaad, maar met een beetje moeite kan je de hinder voor fietsers flink inperken.

STOP-principe (1)

STOP-principe: het woord duikt meer en meer op in verkeersdiscussies. Misschien kent u het ook al: STOP staat voor `Stappers, Trappers, Openbaar vervoer en Privé gemotoriseerd’ en het geeft aan met welke gebruikers het meest rekening gehouden moet worden bij verkeerstechnische beslissingen.

Bij ons wordt het woord meestal gevolgd door `maar’. Dat levert zinnen op zoals `We passen het STOP-principe toe, maar de doorstroming van het verkeer ( sic) moet natuurlijk gewaarborgd blijven’ of `We volgen het STOP-principe, maar er moeten in de buurt dan wel genoeg andere parkeerplaatsen kunnen gecreëerd worden’ –allebei voorbeeldjes die ik bijna letterlijk op vergaderingen over wegenaanleg heb gehoord– waarna men als vanouds overgaat tot de toepassing van het POTS-principe.

Als je wil weten wat het STOP-principe betekent in de praktijk moet je dus een eindje verder kijken dan Gent, zeg maar ineens: de grens over.

18okt13, Triniteitstraat, Den Bosch
18okt13, Triniteitstraat, Den Bosch

Dat hebben we met de Fietsersbond dan ook gedaan. Met een groep actieve leden uit heel Vlaanderen en Brussel zijn we midden oktober een dagje naar Den Bosch in Nederland geweest. Den Bosch, in officiële taal meestal ’s Hertogenbosch genoemd, werd in 2011 verkozen tot fietsstad van het jaar. Daar heb je in Nederland wel wat concurrentie voor. Den Bosch leek dan ook een prima plaats om het STOP-principe eindelijk eens in actie te zien. Den Bosch lijkt ook in veel opzichten op Gent. Het is iets kleiner (140.000 inwoners), maar er zijn wel veel arbeidsplaatsen (150.000) zodat er veel verkeer van buiten de stad is. Ook voor kleinhandel en horeca vervult Den Bosch net zoals Gent een centrumfunctie, al zijn er minder toeristen.

Het is niet gemakkelijk om met foto’s uit Den Bosch te tonen waarom Den Bosch een echte fietsstad is en Gent niet. Immers, ook in Gent is er veel infrastructuur die je in een fietsstad vindt. De nieuw aangelegde lanen zoals de Kortrijksesteenweg (het eerste stukje dan) of de Albertlaan doen niet onder voor gelijkaardige straten in Den Bosch. In Den Bosch zijn er bruggen over sommige wegen, hier zijn er onderdoorgangen. Zowel in Den Bosch als in Gent zijn er bewaakte fietsenstallingen en autovrije straten  (al zijn de autovrije straten van Den Bosch autovrijer dan die van Gent). Het is zelfs zo dat men in Den Bosch de autovrije straten de hele dag opengesteld heeft voor fietsers nadat men in Gent was komen kijken of dat echt wel werkt.

Het grote verschil tussen de twee ligt vooral aan wat je in Gent wel vindt en in Den Bosch niet. In Den Bosch zijn er geen no-go-zones die je als fietser alleen betreedt `op eigen risico’ zoals de Gentse Dampoort of de Sint-Denijslaan ten westen van het station. In Den Bosch is het ondenkbaar dat een verbindingsas zoals de Nederkouter/Kortrijksepoortstraat eenrichtingsverkeer is voor fietsers. Eigenlijk moet je een fietsstad beoordelen op haar vijf gevaarlijkste kruispunten en op haar vijf meest gevreesde straten.

Maar toch, er zijn een aantal dingen die je ziet in Den Bosch die inspiratie kunnen leveren voor situaties hier in Gent.
We beginnen onze virtuele toer door Den Bosch met een schoolomgeving. Dat lijkt wel passend na de recente Velo-droomactie in Sint-Amandsberg. Basisschool Het Palet heeft ruim 400 leerlingen en daar gingen we een kijkje nemen.

Een schooluitgang beveilig je door ervoor te zorgen dat achterbankkinderen en de bijbehorende voorbankouders niet vlak voor de deur worden in- en uitgeladen. De uitgang voor fietsers ziet er zo uit:

18okt13, Eekbrouwersweg, Den Bosch
18okt13, Eekbrouwersweg, Den Bosch

Vroeger was er geen fietspad: de paaltjes zoomden het voetpad af. Nu is er een mooi tweerichtingsfietspad:

x
18okt13, Eekbrouwersweg, Den Bosch

Op die manier zorg je dat er geen verkeerschaos ontstaat aan de uitgang. Maar veiligheid gaat natuurlijk verder dan de uitgang alleen. Het fietspad leidt je tot aan een verbindingsweg met aan de goede kant een tweerichtingsfietspad en een enkelrichtingsfietspad aan de overkant. Deze verbindingweg komt aan beide kanten uit op grotere wegen, elk met een tweerichtingsfietspad aan de goede kant. Op die manier creëer je een netwerk dat de leerlingen toelaat om veilig naar de school en weer terug te fietsen.

 

(foto’s bij deze reeks zijn van Pierre Van Uffelen).