Het gewenste compromis?

De lang beloofde wijkmobiliteitsplannen voor Dampoort en Oud-Gentbrugge zijn geboren. Een dag te vroeg, zeggen sommigen. Een jaar te laat, zeggen anderen. Deze plannen hadden ingevoerd moeten zijn voordat de Dampoortwerf begon. Het wordt nu: nà de Dampoortwerf. Logisch voor de Dampoortwijk, maar doodjammer. Al lijkt het me even logisch om het plan van Oud-Gentbrugge wèl zo snel als mogelijk in te voeren.

Dat vat mijn eerste commentaar op dit plan goed samen. Er spreekt géén dringende klimaatambitie uit. Géén. Het voelt aan als: een fors compromis. Dat gevoel had ik minder bij het Circulatieplan. Dat plan gaf een gevoel van hoop. Er waren mindere aspecten aan, maar bij de invoering in de lente van 2017 bleken de positieve effecten zoveel groter dan ik verwacht had. De mindere punten kwamen er vooral waar “de politiek” niet wilde luisteren naar “de ambtenarij”, bijvoorbeeld in de sector rond de Sleepstraat. Mobiliteit is zoals geneeskunde: halve oplossingen / compromis-oplossingen werken niet. Denk aan de onbestaande fietsverbinding tussen Rabot en het centrum. Denk aan de Rozemarijnstraat, waar bewoners niet stadinwaarts mogen fietsen. We weten dat er afgelopen jaar lang politiek onderhandeld is. Lees: geschaafd en getimmerd aan het ambtenarenplan. Vandaar mijn eerste huiver. Maar zelfrelativering is hier op zijn plaats. Het is een eerste indruk. Hopelijk spreekt de concrete detailuitwerking mij tegen.

Ik vroeg de companen van de Fietsersbond om een reactie. Jan G schreef:

Moeilijk. Is om te beginnen blijkbaar een politiek compromis. Compromissen zijn nooit ideaal. Uiteraard zal er weer protest zijn, want dat was er al bij de voorstellen en de meningen waren en zijn verdeeld.

Als ik het als fietser bekijk, zijn er nog veel onduidelijkheden. In de persvoorstelling van de stad wordt gewag gemaakt van fietsstraten en dergelijke, maar op het plannetje vind ik die niet terug. Verder is het afwachten: wat op een plan staat en wat als aanduidingen op de weg komt, is niet noodzakelijk hoe de verkeersdeelnemers zich gedragen. Ik bedoel: neem de fietsoversteekplaats aan het Graaf Van Vlaanderenplein. Daar hebben de automobilisten theoretisch voorrang. In de praktijk is het de gewoonte dat fietsers voorrang krijgen. Dergelijke zaken zijn moeilijk in te schatten.

Zeker in de beginperiode verwacht ik dat bepaalde straten heel wat meer verkeer te slikken zullen krijgen (Waterkluiskaai) en andere natuurlijk weer minder (Gentbruggestraat).

Het belangrijkste en moeilijkste punt is Gentbruggebrug. Mijn vermoeden is dat die brug door de ingreep helemaal niet veiliger wordt, want die zal niet of amper minder verkeer te slikken krijgen. Het verschil is dat de autostroom aan de kant van Sint-Amandsberg de Waterkluiskaai op gestuurd wordt. De Gentbruggestraat wordt wel beter, want er zal geen doorgaand verkeer meer mogelijk zijn (afhankelijk van hoe die filtering in de praktijk uitgevoerd wordt), maar de brug blijft voor fietsers even onveilig. M.a.w. je kind van 8 met de fiets over die brug sturen, zal je nog steeds niet doen.

Over naar de wondere wereld van de perceptie. Je merkt aan alles dat we alweer vertrokken zijn voor een rondje “nieuw woord kiezen”. Na 1997 was het woord “circulatieplan” lang taboe. Niet enkel het woord: ook het heldere recept. Allemaal door dat liberale verkiezingstrauma, het “Van Rouveroi-trauma”. Anno vandaag is er een duidelijk taboe op het woord én op het succesvolle recept “autoknip”. Het succesvolle recept van het Circulatieplan om de natuurlijke grens van een rivier of kanaal optimaal te benutten, mocht niet herhaald worden. Gentbruggebrug kreeg hierdoor een -deels opgeklopte- symboolfunctie. De perceptie over dit plan moet en zàl zijn dat het een compromis is. En de vier partijen zullen publiek in koor zeggen dat het een zéér goed plan is. At first sight lijkt niemand gelukkig met het plan voor Gentbruggebrug. Zoals Jan G schreef: wie zal zijn kind hierover durven sturen? Dat is trouwens een kernvraag voor àlle ingrepen. De Gentbruggestraat en “de vijfhoek” zullen zeker veiliger aanvoelen. Sommige straten zullen in de ochtendspits stadinwaarts veiliger aanvoelen, bijvoorbeeld het stukje Forelstraat tussen R40 en Wolterslaan. Daar komt overduidelijk ochtendspitszuurstof. Maar wat in de avondspits? En wat met de dwarsing met de Fietssnelweg F400? (zie verderop)

Ondertussen staan zowel de klassieke als de sociale media vol met de mogelijke autosluiproutes doorheen de Dampoortwijk. Doorgaand autoverkeer wordt niet 100% uit de wijken gehaald: het wordt moeilijker gemaakt. Voldoende moeilijk om op sociale media x aantal scheldtirades te doen oplaaien. Dat wijst op het ontmoedigende karakter van het plan: autobestuurders zien in de eerste plaats dat hun gewoontes doorbroken worden. Vanuit mijn standpunt: positief. Maar het maakt voor mij de modal shift onvoorspelbaar. Dat was bij het Circulatieplan anders: er was hierover een zekerheid en het viel nog beter uit dan gehoopt. We weten dat autoverkeer als water is. Vraag: hoe zullen de Wazes en Google Maps van deze wereld hiermee omgaan? Zullen vrachtwagens die blind op hun GPS draaien zich vastrijden? En zullen de onderbetaalde koerierbedrijven nog meer rodeo’s rijden of in deze wijken overschakelen naar andere modi? (zie het bestuursakkoord verderop)

De allerbelangrijkste vraag is niet: zullen deze plannen minder autoverkeer door de wijken jagen? De vraag is vooral: zal dit plan mensen stimuleren om meer te stappen, te fietsen of het openbaar vervoer te gebruiken? Zo ja, wat is het streefdoel qua modal shift en op welke termijn? Het zou goed zijn mocht het stadsbestuur hierop antwoorden.

Positief: as we speak worden zone 30’s verder over de stad uitgerold. Lady L sms’te gisteren vanuit de Koning Albertlaan: “Wij worden zone 30!” Gedragswijzigingen hebben ook handhaving nodig. Zonder de intense medewerking van de Gentse Flikken lukt dat niet. Dat heldere engagement hoorden we nog niet.

Tot slot, pro deo: de geografie van de twee wijken is fundamenteel anders dan die van het gebied binnen de R40. De Dampoortwijk zit geprangd tussen Schelde, Destelbergen en de Land Van Waaslaan. Misschien is er geen waterdichte oplossing zoals binnen de R40 mogelijk. Maar als “de politiek” zoveel tijd nodig heeft om het plan van “de ambtenaren” politiek bij te sturen naar een compromis, dan vraag ik mij af wat het oorspronkelijk plan wel was. Mijn vermoeden: een beter plan dan wat nu voor ligt. Het zou goed zijn om ook dat plan te communiceren. Ik weet het: zo’n open communicatie past niet in onze huidige politieke zeden. Maar het geeft de vier partijen alle kansen om naar de eigen achterban te communiceren. En het geeft alle mensen die niet tot een achterban behoren de kans om te objectiveren. So far mijn hoogst persoonlijke bedenkingen.

Over naar de droge analyse. Daarvoor bekijken we een aantal van de belangrijkste fietsroutes op het Stadsregionaal fietsnetwerk Gent. (de screenshots hieronder komen daaruit). We zetten de bril op van de niet assertieve fietsers, en de “bijna-fietsers”. Zullen deze twee wijkmobiliteitsplannen de uitbouw van het fietsnetwerk mogelijk maken of net belemmeren? Waar zal het (subjectieve) veiligheidsgevoel mensen op de fiets lokken? Waar niet? We weten allen dat één zwakke schakel voldoende is om een vrachtschip vol goede ambities te torpederen.

Maar laat ons beginnen met het bestuursakkoord uit 2018. Leest u even mee:

Herlees dit even van zodra alle details van de wijkmobiliteitsplannen bekend zijn.

Eerste analyse: de Fietssnelwegen. Die lopen enkel doorheen de Dampoortwijk.

Het plan geeft de Nijverheidskaai (F403) alle kansen om door te groeien tot fietsveilige as. Alleen lees ik te weinig details om te zien of de verbinding tussen Waterkluiskaai en Nijverheidskaai fietsveilig gemaakt wordt. Haalbaar.

Minder goed scoort de as Bijgaardepark / Denderlaan op de F400. De oversteekplaats op de Forelstraat blijft in dit plan een gevaarlijk punt. Autoverkeer vanuit de R40 zwaait daar met forse snelheid de bocht om. Voetgangers die op het kruispunt met de Heernislaan groen licht krijgen, hebben een engelbewaarder nodig. Ook voor de automobilisten zal dit kruispunt een zwart punt blijven, want enkelingen zullen de verbodsborden om linksaf te slaan blijven negeren. Dat zie ik dagelijks. Ik woon vlakbij (lees meer hier) en ken er de gevaren door en door. Voor mij is dit één van de zwartste kanten van het compromis.

Tweede analyse: het BFF (Bovenlokaal Functioneel Fietsroutenetwerk).

Het deel van de Dampoortwijk tussen Dendermondsesteenweg en Land van Waaslaan kreeg de meest grondige aanpak. Hier lees je bijna een waterdicht circulatieplan. Autoverkeer wordt er grotendeels lokaal. Dat zal dit armere deel van de wijk (met een intense bolide-cultuur) ongetwijfeld leefbaarder maken. Het geeft zuurstof aan de fietsas Nieuwhof / Bruneaustraat / Jean Béthunestraat / Doornakkerstraat / Jos Verdegemstraat. De korte passage van de Dendermondsesteenweg is de zwakste plek, want die blijft zoals voorheen. Dat stukje was reeds lang zone 30 en loopt af naar de Dampoort. Benieuwd of hier een flankerende maatregel op de planning staat.

We steken de Schelde over naar de BFF-fietsas Braemkasteelstraat / Emanuel Hielstraat / Gentbruggekouter / Jules Van Biesbrouckstraat / de gewenste fietsbrug over de Schelde / terug in Sint -Amandsberg: Paul De Ryckstraat. Die laatste straat deelt in de zuurstof van de Nijverheidskaai: exit het intense sluipverkeer richting Destelbergen. Het eenrichtingsverkeer op de brede Gentbruggekouter en de knip aan het Gentbruggeplein creëren zuurstof en mogelijkheden voor fietspaden. De keuze om de Emanuel Hielstraat nergens te wijzigen en het statuut van Wijkontsluitingsweg te geven, matcht niet met een BFF. Wat wordt hiervoor de oplossing? Deze as gaat in 2022 op de schop. Fietssuggestiestroken lijken niet de goede oplossing. Wat deze as betreft: hoe sneller de fietsbrug over de Schelde er komt hoe beter.

Duidelijk leesbaar: de NA BBF-as Oude Brusselseweg krijgt door tegengesteld auto-eenrichtingsverkeer alle kansen / zuurstof om uit te groeien tot een veilige fietsas. Daar is nog veel werk aan. Dat kan -mits voldoende zorg, ook op de andere delen / straten- een belangrijke fietsruggengraat van en naar Melle worden. Zo moet het veel te smalle (heraangelegde) stuk Oude Brusselseweg tussen Louis Van Houttestraat en Sasstraat opnieuw aangepakt. De knip van de Ankerslaan maakt de Gentbrugse “vijfhoek” overzichtelijker en autoluwer. Ook dàt zal deze fietsas ten goede komen.

Zo land ik vrij dicht bij een genuanceerde conclusie: dit zijn geen state of the art fietsvriendelijke wijkmobiliteitsplannen. Zoals het nu leest: een stapje daarheen. Naar mijn aanvoelen: een te klein stapje. In sommige straten en kruispunten: een grote stap. In andere: kleine stapjes of geen stap. In sommige wijkdelen zal de autodruk van doorgaand autoverkeer fors afnemen. Andere straten blijven vermoedelijk auto-streetcanyons.

Er blijven veel vragen open. Voor de mensen die nu al dagelijks fietsen wordt het in globo beter. Ik herhaal de vraag: welke modal shift zal hier uit voortkomen? Zal het voldoende zijn om mensen hun fietsangst te doen overwinnen? Of ben ik net als bij het Circulatieplan in 2017 niet optimistisch genoeg? The proof of the pudding is in the biking.

Terrasje

Het lijkt alsof we de ergste virusbladzijden omgedraaid hebben. De Klimaatmars kon doorgaan alsof er geen virusje aan de lucht was.

10 oktober 2021, Brussel
10 oktober 2021, Brussel
10 oktober 2021, Brussel
10 oktober 2021, Brussel
10 oktober 2021, Brussel

Dat was maar goed ook, want het kleinste kind weet ondertussen dat het hoog tijd is om de grootste planetaire bedreiging in te dammen.

10 oktober 2021, Brussel

Hoe gaat ons Gentse stadsbestuur – de optelsom van vier (4) politieke partijen- hier verder mee om? Worden er nagels met koppen geslagen, of wordt er getalmd en getreuzeld? Mobiliteit, en meer bepaald de acht Wijkmobiliteitsplannen, zijn voor de klimaatzaak een belangrijk dossier. In mobiliteitszaken zijn compromisssen meestal synoniem met status quo.

De wijkplannen zijn minstens even belangrijk voor de verdere uitrol van het Gentse Stadsregionaal fietsnetwerk. Het is door deze bril dat we de plannen zullen beoordelen. De lancering van de eerste twee wijkmobiliteitsplannen was beloofd voor begin 2021. Ondertussen zijn we een zwangerschap verder. Lang kan het niet meer duren voor de eerste twee wijkplannen geboren worden. Hopen we.

Ik hoop hevig dat die eerste wijkplannen state of the art goed zijn, en een even grote impact hebben als het Circulatieplan uit 2017. Dat vraagt (politieke) moed, want het betekent: de verplaatsingsgewoontes van het gewoontebeest “mens” in vraag stellen. Iederéén weet: twee jaar na de invoering van zo’n plan wil de grote meerderheid van de mensen niet meer terug naar de oude situatie. Iederéén weet: een minderheid zal blijven “weurtelen”. Dat was zo in 1997. Dat was zo 2017. En ja, dit alles was 30 jaar geleden -mits politieke moed- makkelijker geweest.

Vandaag komen we met zijn allen uit een zware periode. Dat maakt dat er – zeker in steden- wat meer spanning dan anders in de lucht hangt. Voor sommigen gaan onze huidige coronavrijheden niet ver genoeg, voor anderen gaan ze veel te ver. Dàt alleen al. Feit is: we zijn nog niet terug waar we horen te zijn. Theaters en concertzalen zitten nog niet vol. Het openbaar vervoer wordt nog niet ten volle benut zoals voorheen. Maar zo’n kakelverse Klimaatmars toont overduidelijk dat ook dààr de medicijnen dringend, dwingend èn drastisch moeten zijn. En ja: ook al is het vaccin bekend en beschikbaar, sommigen mensen lopen liever met hun kop tegen de muur dan te leren van wetenschappers. Dat is in mobiliteitszaken ook zo.

Wie denkt dat zo’n wijkplannen een druppel op een hete plaat zijn vergist zich. Het Circulatieplan binnen de R40 toonde overduidelijk dat een goed plan veel mensen helpt om hun mobiliteitsgewoontes deels te herdenken. Zo wordt het leefbaarder én verkeersveiliger. De formule was reeds elders toegepast (bijvoorbeeld in Brugge, vorige eeuw al). Na Gent zijn ook (minstens) Leuven, Kortrijk, Hasselt, Aalst en Geraardsbergen op zoek naar de beste lokale formule om hun stad(je) via mobiliteitsingrepen en/of circulatieplannen autoluwer te maken. Zijsprongetje: op de fietstocht zondag naar Brussel viel het op: overal te lande worden fietsstraten ingericht.

De wijken Dampoort en Oud-Gentbrugge zijn transitwijken. Hét probleem van Oud-Gentbrugge is dat teveel autoverkeer de wijk als transitzone gebruikt tussen de E17 en hun bestemming in Destelbergen, Oostakker of Sint-Amandsberg. Ze willen de Brusselsesteenweg, maar vooral de Dampoort vermijden. Hét probleem van de Dampoortwijk is dat doorgaand autoverkeer de Dampoort wil vermijden. In tijden van Waze is dat een makkie. Véél te makkie.

Een zomers terrasje half september op het kerkplein van Gentbrugge toonde me de spreidstand van de huidige situatie. Steeds meer ouders nemen de fiets om hun kinderen van en naar school te brengen. Het aantal kinderen op de fiets groeit snel.

17 september 2021, Sint-Simonstraat / Emanuel Hielstraat
17 september 2021, Sint-Simonstraat / Emanuel Hielstraat
17 september 2021, Sint-Simonstraat / Emanuel Hielstraat
17 september 2021, Sint-Simonstraat / Emanuel Hielstraat

En daar laveert dan het doorgaand auto-, bus- en vrachtwagenverkeer doorheen. Of is het omgekeerd? Hoe krijg je deze cirkel doorbroken? Dames en heren politici, doe eens rond 15u een terrasje op Gentbruggeplein, en observeer het verkeer. Op de hoek van de Sint-Simonstraat en de Emanuel Hielstraat is er een nieuw café, mét een terras. Je zal merken: zo’n observatie van het verkeer rond het terras is soms hartverwarmend, maar al te vaak slecht voor je hart. Wat doet een Flixbus op dit plein? (Reactie via Messenger: De FlixBus reed daar niet als reisbus die een sluikweg zocht. Maar wel als een Covid-versterkingsrit voor De Lijn. De Lijn heeft namelijk tot en met 30 september in de spitsuren extra bussen ingelegd op de drukste ritten. Aangezien zij zelf al haar bussen inlegt tijdens de spits deed zij een beroep op autocarbedrijven die ook zwaar getroffen werden door de maatregelen. Dus deze bus reed daar omdat hij een bus op lijn 3 volgde om zo capaciteit aan te bieden zodat reizigers beter afstand konden houden van elkaar. Wat dus een goede zaak was.)

17 september 2021, Emanuel Hielstraat

Wat doet al dat doorgaand autoverkeer hier, op weg naar Gentbruggebrug en verder? Zo’n terrasbezoek helpt om te begrijpen hoe doorgaand verkeer de leefbaarheid èn veranderend gedrag (letterlijk) blokkeert. Doorgaand autoverkeer dat vrij baan krijgt in smalle straten remt de klimaattransitie af. Doorgaand autoverkeer hoort op de paar hoofdassen te blijven. Daar dienen die assen voor.