Home

Niet iedereen was in de beginjaren gelukkig met de acties van Perpetuum Mobile. Sommigen stonden erop hun ongenoegen kenbaar te maken en daarbij bleef niet iedereen even beleefd.

Dat was een van de redenen dat Perpetuum wel telefonisch bereikbaar was, maar dat je altijd het antwoordapparaat aan de lijn kreeg. Op die manier konden de binnenkomende telefoontjes gescreend worden voor ze beantwoord werden.

Ook per brief kreeg Perpetuum kritiek. Het mooiste voorbeeld dat ik in het archief vond is onderstaande brief, gedateerd 21 oktober 1991. Zoals gebruikelijk werd de fietser alles en nog wat verweten. Bovendien ging de automobilist ervan uit dat hij beter was dan de anderen omdat hij belastingen betaalde: de auto als `melkkoe van de overheid’. Ondertussen is uitgebreid aangetoond dat autoverkeer de overheid veel meer kost dan die belastingen opbrengen. Het argument is nu dus een beetje in onbruik geraakt, maar toen was het erg populair. De afzender verkoos anoniem te blijven, zodat we ook niet weten welke `straat met fietspaden’ er juist bedoeld wordt in de brief.

Brief, archief Perpetuum Mobile

Brief, archief Perpetuum Mobile

Brief, archief Perpetuum Mobile

Brief, archief Perpetuum Mobile

Sticker, archief Perpetuum Mobile

Sticker, archief Perpetuum Mobile

Gisteren zagen we hoe er in de periode 1989-1994 er een snelle evolutie was in het denken over mobiliteit. Perpetuum Mobile werd meer en meer ernstig genomen en werd betrokken bij het beleid. De groep werd medestichter van de Fietsersbond op Vlaams niveau en ook deze zou actievoeren koppelen aan overleg.

Gent ziet er voor een fietser anno 2014 heel anders uit dan in 1989 of zelfs 1994. Het is dan ook opvallend dat er, twintig jaar na de grote omslag, nog zoveel te doen blijft. Zowel lokaal in Gent als op Vlaams niveau is de Fietsersbond niet louter een serviceclub voor haar leden, maar nog altijd een strijdbare vereniging.

Het oude denken biedt op sommige vlakken hardnekkig weerstand. We zijn ver weg geraakt van de ‘zelfmoordenaars’ van de toenmalige burgemeester, maar na al die tijd is het in Gent nog altijd wachten op de eerste politieactie voor de veiligheid van de fietser die niet eenzijdig gericht is op het gedrag van diezelfde fietser. In 2014 is het nog altijd nodig dat het Vlaamse parlement een motie stemt die zegt dat de fiets een volwaardig vervoersmiddel is, en op The Loop heeft het Vlaamse parlement duidelijk niets te zeggen. Veel supermarkten in Gent hebben nog altijd fietsenstallingen waar je met je fiets, zeker als je zware boodschappen hebt, best zover mogelijk vandaan blijft, ook al zijn er steeds meer en meer die ook op dit punt dienstverlening hoog in het vaandel voeren. Nog altijd zijn er stukken stadsring waar niet eens een fietspad is, ook al is op andere punten van die ring de situatie duidelijk verbeterd in vergelijking met vroeger. Wie (zoals ik vorige week) een buitenlandse journaliste de fietsvoorzieningen in Gent toont kan haar verbaasd doen staan over de service in het fietspunt onder de Stadshal en haar een zowat een beroerte bezorgen door ze tijdens het spitsuur door de Dampoortstraat te loodsen. Het is nauwelijks denkbaar dat iemand, zoals verkeersminister Elio Di Rupo rond 1994 wel deed, nog afkomt met het voorstel de maximale snelheid in de bebouwde kom op 70km/u te brengen, maar zone dertig is op veel plaatsen meer fictie dan wat anders.

Affiche uit het archief van Perpetuum Mobile

Affiche, archief van Perpetuum Mobile

Twintig jaar geleden was er veel weerstand tegen het beperkt eenrichtingsverkeer dat fietsers doorliet (het is toch ondenkbaar dat fietsers meer mogen dan automobilisten’, ‘fietsers verdienen dit niet’). Bij de invoering van Rechtsaf door Rood is de weerstand beschaafder van toon, maar de argumenten blijven dezelfde.

10maa93, dodenwake Keizerpoort (archief Perpetuum Mobile).

10maa93, dodenwake Keizerpoort (archief Perpetuum Mobile).

Als afsluiter van onze reeks over de geschiedenis van de Gentse fietsersbeweging willen we hier ook even stilstaan bij een twintigste verjaardag. Vieren is er hier niet bij; herdenken is het juiste woord. In 1994 organiseerde de Gentse Fietsersbond Perpetuum Mobile (een nationale Fietsersbond kwam er pas het jaar daarop) `de Knelpuntenstrook’ waarmee probleemsituaties voor fietsers konden gesignaleerd worden. Het Internet was iets waar de meeste mensen al wel van gehoord hadden, maar was als communicatiemiddel niet echt populair. Lezers konden de Knelpuntenstrook in de Reflector, het ledenblad, invullen, uitknippen en opsturen.  Perpetuum speelde deze dan door naar de bevoegde diensten en publiceerde ze ook in de volgende Reflector. De allereerste reactie willen we u niet onthouden:


Stel je de situatie voor: Spitsuur bij de St. Lievenstunnel. Je komt van de Heuvelpoort en wilt het kruispunt over naar de Vlaamse Kaai. Er is daar een mooi gescheiden fietspad met speciale verkeerslichten voor de fietsers. Maar deze lichten worden pas groen als de stroom afslaand autoverkeer richting snelweg goed op gang zijn gekomen. Daar mogen fietsers hun leven wagen om over te steken. Kunnen a.u.b. de lichten zo geregeld worden dat de fietsers eerst groen krijgen? Wanneer die veilig zijn overgestoken mogen de auto’s vertrekken.

Het ontstaan van Perpetuum Mobile past in een algemene stroom van verandering in de opvattingen over verkeer. Ook zonder georganiseerde fietsbeweging had Gent in 1987 het befaamde Lussenplan. Dat liep op zijn tijd vooruit en werd onderuit gehaald, voornamelijk door het protest van de middenstand. De fiets als vervoersmiddel speelde overigens nauwelijks een rol in dit Lussenplan. Het duurde een tijdje voor de fiets als vervoersmiddel zijn plaats kreeg in de mozaïek van het verkeer.  Het is moeilijk om de invloed van Perpetuum Mobile te isoleren van de invloed van andere factoren. Zo speelde ook de pers een belangrijke rol in het bijstellen van het beeld van de fietser.

De Gentenaar, 28 februari 1992

De Gentenaar, 28 februari 1992

Vast staat dat de evolutie tussen het begin van de jaren ’80 en 1995 snel verliep en dat Gent, mee door de druk van Perpetuum, voor liep op de andere Vlaamse steden. In 1983 haalde je nog vlot de krant als je op de fiets naar je eigen huwelijk ging.

Gazet van Antwerpen, 20 juni 1983

Gazet van Antwerpen, 20 juni 1983

In 1993 kwam het stadsbestuur met het Fietsplan naar buiten. In dit plan werd voor het eerst op dit niveau systematisch nagedacht over de voorwaarden voor een vlot en veilig fietsverkeer. In het begin van de negentiger jaren stonden de kranten dan ook vol over het veranderend verkeerslandschap in Gent.
evolutiec

De fiets verloor meer en meer zijn aura van vervoersmiddel voor de mislukkeling. Rond 1993 zien we voor het eerst een minister (Johan Sauwens) de fiets promoten door er zelf op te rijden en op 1 januari 1995 kreeg Gent met Frank Beke (te herkennen op de foto op bovenstaande foto) een fietsende burgemeester.
Waarschijnlijk zonder op de datum te letten beschrijft journalist Willy de Buck vijf jaar na de oprichting van Perpetuum Mobile de recente veranderingen in het fietsklimaat in Gent.

De Gentenaar, 19 mei 1994

De Gentenaar, 19 mei 1994

De titel maakt het duidelijk: de straatacties waren het meest opvallende kenmerk van de fietsbeweging. Het inhoudelijke werk sprong minder in het oog, maar zorgde er wel voor dat Perpetuum Mobile respect afdwong aan de onderhandelingstafel.

dossiersc

Fietsers hadden hun waardigheid teruggekregen. Bovendien, wat we bijna nog vergeten waren te vermelden: op de fiets voel je je omgeving aan, besef je dat je een deel bent van de stad. Stilaan begon dat gevoel terug te komen, om nooit meer weg te gaan.

 

Affiche, 1990

Affiche, 1990

Het meest grimmige aspect van de werking van Perpetuum Mobile waren de dodenwakes. In die tijd vielen er veel doden op de weg in Gent.

affichedodenwakec

 

Ter vergelijking: je had als fietser zowat vijf keer meer kans op een dodelijk ongeluk  in het begin van de jaren negentig dan nu (Gent is nog altijd geen echt veilige fietsstad:  fietsen hier is ongeveer twee of drie keer gevaarlijker dan fietsen in Amsterdam).Wat de verontwaardiging nog deed toenemen was de manier waarop dit werd afgedaan. Een dode fietser was goed voor vijf lijntjes op de regionale bladzijden van de krant. Voor zover iemand er een probleem van maakte waren er twee opties.

Ofwel (dat was de fietsvriendelijke optie) beschouwde men het gevaar als een probleem waaraan niets te verhelpen was. Maatregelen waren overbodig, want ze zouden toch niets uithalen. Als je verder doorvroeg bleek dat men niet zozeer geen passende maatregelen kon bedenken, maar dat men fietsers gewoon de moeite niet waard vond. Infrastructuur voor veiligheid? Te duur. Snelheidsbeperking? Hindert `het verkeer’ (alsof fietsers geen verkeer zijn). Alles wat het probleem kon verhelpen was `niet realistisch’.

Ofwel (dat was de meest verspreide optie) legde men de schuld bij het slachtoffer. Een citaat: ‘Natuurlijk veroorzaken niet alleen technische mankementen [van fietsen] ongevallen. Bij volwassen fietsers zijn die ook  te wijten aan de eigen instelling’.
Of nog: ‘De veiligheid van de fietsers begint met zelfdiscipline, naleven van de wegcode en respect voor de anderen. Dat alles negeren de fietsers spijtig genoeg vaak volledig.’ Dat de oorzaak ook wel eens bij andere weggebruikers zou kunnen liggen wordt absurd gevonden. Als Perpetuum Mobile bij een dodenwake op de Stropkaai opmerkt dat de fietser voorrang had, haalt de journalist van dienst de voltooid verleden toekomende tijd (…zou voorrang hebben gehad..) boven om zijn ongeloof uit te drukken. Meer nog, niet alleen hebben de fietsers al het gevaar aan zichzelf te wijten, ze zijn er nog blij mee ook. Fietsers zoeken het gevaar, ze vinden het spannend zijn twee andere citaten. Maar de hoofdvogel in deze categorie schoot de Gentse burgemeester, Gilbert Temmerman, in 1993 af: zelfmoordenaars.

De Gentenaar(?), januari 1993

De Gentenaar, januari 1993


Telkens een fietser omkwam in het verkeer werd er, meestal een week of zo nadien, een druk kruispunt gedurende de avondspits voor een half uur geblokkeerd. Een krantenartikel spreekt van guerillatactieken en dat is een correcte omschrijving. Het was een krachttoer om zonder het medeweten van de politie een paar honderd actievoerders bij mekaar te krijgen. Veel automobilisten reageerden bijzonder agressief (niet allemaal, sommigen toonden echt wel respect voor het slachtoffer en steunden de actie) zodat je als actievoerder ook nog klappen riskeerde, al is het bij een beetje trekken en duwen gebleven.
foto Perpetuum Mobile, zonder datum

foto Perpetuum Mobile, zonder datum


Begin 1993 was de trieste lijst van de affiche aangevuld met nog drie namen. De Gentse burgemeester gebruikte dan ook het woord terrorisme. Een gepaste term, zo zou je denken na zeven doden, maar vreemd genoeg wees hij met een beschuldigende vinger naar de fietsbeweging. Dat fietsers en voetgangers (een of twee van de slachtoffers waren voetgangers) omkwamen in het autoverkeer was nog tot daaraan toe, maar dat om de paar weken een kruispunt geblokkeerd werd, dat was terrorisme. Er werd gedreigd met vervolging (gelukkig waren er nog geen GAS-boetes in die tijd) en inbeslagname van de fietsen die bij de blokkade gebruikt werden.

De Morgen, 11 maart 1993

De Morgen, 11 maart 1993

De acties waren echter erg succesvol in het overbrengen van de boodschap. Niemand kon er nog omheen: het verkeer was moordend en het was dringend nodig om daar iets aan te doen. De pers berichtte vrij uitgebreid over de acties en dus ook over de eisen en de verontwaardiging van de actievoerders. Morgen maken we een balans op van vijf jaar actievoeren.

 

perpetuumEen tweede tekst op de floppy geeft een voorstelling van Perpetuum Mobile.

In 1989 stak een groep jonge enthousiastelingen de koppen bij elkaar om iets te doen aan de hoge snelheid van het autoverkeer in de stad. ‘Dat racen mag misschien leuk zijn voor de bestuurder, het is levensgevaarlijk voor andere automobilisten en helemaal voor de ‘zachte weggebruikers: voetgangers, fietsers en gehandicapten’, zo redeneerde men.  De eerste akties van de groep waren dan ook gericht op het verlagen van de toegestane snelheid van de auto in de stad van 60 (toen nog, naar 50 km/h).

Het Volk, 10 januari 1994

Het Volk, 10 januari 1994

 De Gentse Fietsersbond Perpetuum Mobile was hiermee geboren.  In vijf jaar is de ‘aktiegroep’ uitgegroeid tot een degelijke ledenvereniging die opkomt voor de belangen van de dagelijkse fietser in de brede zin van het woord.  Het jonge is niet meer zo nadrukkelijk aanwezig, het enthousiasme des te meer.  In dit artikeltje een korte voorstelling.

De bond, is de afgelopen twee jaar nadrukkelijk in het nieuws gekomen met de zogenaamde ‘dodenwakes’ die ze in samenwerking met een aantal andere fietsersverenigingen organiseerde.  Zo’n wake houdt in dat iedere keer dat er een ongeval gebeurt in het Gentse, waarbij een fietser om het leven komt, er een belangrijk kruispunt in de buurt van het ongeval een half uur wordt geblokkeerd.  Dit gebeurt iedere keer om vijf uur in de namiddag, het hoogtepunt van de avondspits.  Hiermee willen de fietsers de aandacht vragen voor de gevaren van het gemotoriseerd verkeer én voor de slechte voorzieningen voor de zachte weggebruikers.

Deze akties maken enorm veel los bij de Gentse bevolking.  Sommigen kunnen er niet mee lachen dat ze de laatste twee jaar 11 keer vast stonden vanwege verongelukte fietsers.  Anderen hebben wel begrip voor de eisen van de fietsers, maar vinden dat het nu wel lang genoeg geduurd heeft.  De fietsers zijn vooral geschrokken dat ze zo vaak de straat op moesten.

Die dodenwakes zijn misschien wel spectaculair.  Het is echter maar een klein deel van de aktiviteiten die Perpetuum Mobile onderneemt.

Laten we in dit verband een hardnekkig en misschien wel begrijpelijk misverstand uit de weg ruimen;  Perpetuum Mobile is niet tegen de auto.  Sommige van onze beste leden hebben er een.  De Gentse Fietsersbond vind wel dat met die auto verstandig moet worden omgesprongen.  Het is nu eenmaal zo dat het steeds drukker wordt op de weg en een auto met één persoon erin is dan een erg inefficiënt gebruik van die beperkte ruimte, zeker als je het vergelijkt met de ruimte die een fiets inneemt.

De aktiviteiten van de bond richten zich vooral op drie vlakken:  studie en informatie, cursussen en natuurlijk de akties.

Studie en informatie:

Affiche, 1993

Affiche, 1993

We willen niet enkel staan roepen dat de zaken niet goed zijn.  We nemen de problemen van de Gentse fietsers onder de loep en proberen zelf oplossingen daarvoor aan te dragen. Daarvoor zijn er binnen de vereniging een aantal groepen aktief die zich in specifieke zaken verdiepen en bijscholen. Zo hebben we bv. aan het Gentse stadsbestuur een dossier over fietsparkeerplaatsen aangeboden.  Hiervan is dankbaar gebruik gemaakt bij de ontwikkeling van het ‘Gentse Fietsrek’ dat nu overal in de stad opduikt.  Wij hebben ook mee gediscussieerd over het ruimtelijk struktuurplan en het Fietsbeleidsplan van de stad Gent.  En nog steeds is er regelmatig, persoonlijk kontakt met de fietsambtenaar van de stad.

Momenteel zijn we ook met de NMBS in gesprek over de fietsvoorzieningen aan het Sint-Pietersstation.  Wij denken dat het belangrijk is om aan dergelijke instellingen de stem van de fietser, de gebruiker van hun diensten te laten horen.

Een belangrijke bron van informatie voor de leden van de vereniging is het ledenblad ‘de Reflector’.  Dit blad komt zes maal per jaar uit en geeft informatie over ontwikkelingen die belangrijk zijn voor fietsers in Gent en de rest van de wereld.

Cursussen

Goed onderhouden fietsen zijn sneller en veiliger.  In samenwerking met de volkshogeschool Elcker-Ik organiseren we regelmatig een kursus fietsonderhoud.

Aan beginnende fietsers, of aan iedereen die zich onveilig voelt in het huidige verkeer bieden wij een kursus Zelfbewust Fietsen aan.

Akties

Als fietsersbond blijven we een belangenvereniging.  Naast het overleg schuwen we doeltreffende, geweldloze akties niet om duidelijk te maken wat er mank loopt in het Gentse verkeer.  We tonen aan dat fietsers en voetgangers meer rechten en ruimte moeten krijgen.

Een adres:

Wie meer informatie wil over de aktiviteiten van Perpetuum Mobile kan kontakt opnemen met het secretariaat: .

Harrie Mol

Soms is het leven van een Fietsbultredacteur gemakkelijk. Soms duiken er echter onverwachte problemen op. Zoals dit: in het archief van Perpetuum Mobile vonden we een floppy van 3 1/2 inch zonder opschrift. Het heeft enig rondvragen gekost voor we iemand vonden die deze kon inlezen (voor de liefhebbers: we hebben ook nog een ongelezen 5 1/4 inch schijfje liggen).

Daarmee werd het dan weer gemakkelijk. Onderstaande tekst vonden we op het schijfje zodat we hem zelfs niet moesten overtikken. Uit de context kunnen we opmaken dat de tekst geschreven werd rond 1995. In elk geval is de spellingshervorming van 1994 nog niet helemaal verwerkt. Overigens: het zinnetje `de eisen van toen klinken vertrouwd in de oren’ klinkt nog altijd vertrouwd in de oren, zelfs al is er veel vooruitgang geboekt.

Oude KoeK. 15 Jaar Fietsakties in Gent.

 

Affiche, 1991

Affiche, 1991

Vijftien jaar geleden werd in Gent de eerste fietseling georganiseerd. De eisen van toen klinken vertrouwd in de oren.

Eerste Fietseling

Het aanleggen van fietsroutes en fietspaden, het opheffen van eenrichting voor fietsers, meer fietsstallingen, degelijke bestrating waar geen fietspaden zijn… Met deze eisen werd op 22 maart 1980 de eerste -voor zover we kunnen achterhalen- Gentse fietseling georganiseerd. Maar liefst 15 jaar verder wordt dezelfde kar, met dezelfde eisen nog steeds voortgetrokken.

Perpetuum Mobile, enkele jaren oud, heeft dus een voorgeschiedenis. In 1980 nam BJN, de Belgische Jeugdbond voor Natuurstudie, het initiatief voor een eerste fietseling. Daaruit groeide een clubje dat zich bekommerde over het zachte verkeer. Zij kwamen op voor de belangen van fietsers, gebruikers van het openbaar vervoer en minder-validen in het verkeer.

Fietsbeleid gevraagd

Twee jaar later, op 21 april 1982, volgt de tweede fietseling. Prikacties maken de fietsers warm voor de zaak. De acties zijn bedoeld als protest tegen het eenrichtingverkeer, o.m. aan de Korenmarkt. Fietsers die van de Sint-Michielshelling naar de Groentenmarkt willen, moeten immers een hele omweg afleggen. Met de acties haalt het “Fietspadencomité” de pers. De sticker “t’is toch logisch met de fiets in de stad” wordt in die periode ontworpen. In de folder die de fietseling aankondigt, wordt het Gentse beleid gehekeld: in de verkeersplannen wordt met fietsers geen rekening gehouden. En dat moet veranderen, menen de actievoerders.

Het Laatste Nieuws had 3 kolommen over om de fietseling aan te kondigen. Pol Ranson, Eric Torrekes, Filip De Bodt en Steven Mortier voeren het woord. Zij hebben het in hun perstekst over “massamoord op fietsers”. Enkele passages klinken nog vrij actueel. “Terwijl de huidige CVP-SP-coalitie te Gent geld terbeschikking stelt voor absurde projecten als de ondergrondse parking op de Vrijdagmarkt en plannen heeft om de tram aan het Sint-Pietersstation ondergronds te laten rijden, weigert zij ook maar één cent uit te trekken voor fietsers. Intussen blijven straten en kruispunten moordend, bijv. de Heuvelpoort en de Zuid”.  De ondergrondse parking komt nu elders, de coalitie bestaat nu uit SP-VLD en VU, er worden wèl centen uitgetrokken voor fietsers, maar toch: de aanklacht blijft dezelfde.

De fietseling zelf was een succes. Er kwamen zo’n 200 fietsers opdagen, zij kregen applaus van de voetgangers aldus het verslagje in De Gentenaar.

Centen

Het is enkele jaren wat stiller. Totdat aan de Dampoort een leerlinge met de fiets verongelukt. Een aantal leerkrachten van de school van het meisje zijn zo verontwaardigd dat ze een protestcampagne op touw zetten. Het “Fietspadencomité” schiet weer uit de startblokken. Er komt een affichecampagne “de fietser mag” waarmee het eenrichtingverkeer wordt bedoeld. Rond dat thema wordt ook een brochure uitgewerkt met een aantal concrete voorstellen voor verkeersproblemen in de Zalmstraat, Onderbergen, Tweebruggenstraat… Er wordt samengewerkt met de Actiegroep Openbaar Vervoer. Zo wordt o.m. geijverd voor het invoeren van een verkeersbord dat duidelijk maakt dat fietsen wel in twee richtingen mag. Dat verkeersbord is er inmiddels.

In 1986 volgt er een politiek relletje dat kan tellen. PVV-schepen Wijnakker beslist om de subsidies voor vier milieuverenigingen te schrappen, o.m. ook voor het Fietspadencomité en de Actiegroep Openbaar Vervoer. Wel vroeg hij hen eerst om hun aanvraag in te dienen, wat een hele papiermolen is.

Wijnakker was de mening toegedaan dat de vier organisaties geen echte milieuverenigingen waren en dus geen aanspraak konden maken op de subsidie van 10.000 fr. per jaar. Geld dat de organisaties broodnodig hadden, een peuleschil voor het stadsbestuur.

De SP’er Gilbert Temmerman en Agalev’er Luc Lemiengre, toen in de oppositie, trokken fel van leer tegen de beslissing. Maar het mocht niet baten.

Vanuit de Gentse fietsersclub werd meegewerkt aan Fietsoverleg Vlaanderen. Langzamerhand komt de werking in Gent op een laag pitje te staan. Enkele jaren is het stil, tot Perpetuum Mobile de fakkel overneemt.

Hilde Pauwels

De Gentenaar, 5 mei 1989

De Gentenaar, 5 mei 1989

PM1cExact vijfentwintig jaar geleden ging in Gent een fietsactie door. Het was, zoals we de komende dagen zullen zien, niet de eerste  keer dat fietsers in Gent de straat op gingen. Wel was het, voor zover we konden nagaan, de eerste keer dat de naam Perpetuum Mobile opduikt.  Deze naam werd jarenlang in Gent gebruikt door de autonome groep fietsactivisten die later, samen met groepen uit andere steden, de Vlaamse Fietsersbond zouden oprichten.

Mensen hebben over het algemeen tien vingers en dat maakt vijfentwintig een rond getal, zelfs al is het vierkant. Een gelegenheid dus om eens terug te kijken op de Gentse fietsersbeweging. De komende dagen belichten we dan ook een aantal elementen uit de geschiedenis. De voorgeschiedenis is bekend. De fiets was in het begin het luxespeeltje voor wie echt rijk was. Tussen de twee wereldoorlogen was hij echter in Vlaanderen –In Wallonië zijn er meer heuvels en dus waren er veel minder fietsen– een populair vervoersmiddel geworden.  De auto was, net als vroeger de koets, te duur voor de gewone man en erg veel reden er niet rond. Dat veranderde vanaf het midden van de jaren vijftig. Na de wederopbouw volgend op de Tweede Wereldoorlog was het tijd voor een ongekende economische boom. Steeds meer mensen konden zich een auto veroorloven. Was er in 1960 ongeveer 1 auto op 12 inwoners, dan was dat in 1980 al 1 op 4 geworden. Een auto werd een symbool voor succes. Wie fietste deed dat omdat hij zich geen auto kon veroorloven. Als gevolg daarvan was de minachting voor de fietser algemeen. Ook bij de fietsers zelf, wiens hoogste aspiratie het was zich zo snel mogelijk een auto te kopen. Het is een mentaliteit die lang is blijven hangen. Een docente aan de Hogeschool vertelde me ooit dat ze bekritiseerd werd door collega’s omdat ze met de fiets naar het werk kwam. `Dat strookte toch niet met de waardigheid van het ambt!’ Ook nu nog vind je echo’s ervan terug bij mensen die ondertussen al twintig jaar ten achter lopen op de rest van de wereld.

Met de massale opkomst van de auto werden de nadelen duidelijker. Ecologische motieven, onveiligheid (op een gegeven moment telde België jaarlijks zowat 3.000 verkeersdoden), praktische problemen, … . Wie nooit met een auto door een stad gereden is kan dat niet weten, maar een auto in het stadsverkeer is ongelofelijk onpraktisch. Traag ook: al waren de steden zoveel mogelijk aangepast aan het autoverkeer en werden fietsers heel erg opgehouden door datzelfde autoverkeer, toch waren ze nog altijd sneller op hun bestemming dan de automobilist.

Daarmee kwam er stilaan een generatie fietsers zonder zelfverachting. Fietsen deden ze om allerhande redenen: uit zorg voor het milieu, om een beetje beweging te hebben of (zoals ik) omdat ze te lui waren om de auto te nemen. Ze eisten dan ook hun plaats op in het verkeer:

Perpetuum2c

 

Perpetuum1c

Met acties (toen nog: akties), lobbying, studiewerk, overleg probeerde Perpetuum Mobile de situatie van de Gentse fietsers te verbeteren. Eerst alleen lokaal; later kwam er samenwerking met gelijkaardige groepen in andere steden, wat op den duur leidde tot een Fietsersbond op Vlaams niveau.

Fietsbult is niet de plaats voor een volledige geschiedenis van de Gentse fietsersbeweging. Wel zullen we de komende dagen stilstaan bij een aantal elementen uit de beginperiode. En proberen de sfeer te schetsen waarin een Gentse fietser in die beginperiode rondreed.

 

 

%d bloggers liken dit: