Veiliger fietsen door zone 30

Tata! Een eerste bijdrage van Fietsersbond Gent.

In oktober 1991 organiseerde Perpetuum Mobile, de toenmalige Fietsersbond in Gent, een Fietseling voor “Stad 30”. Het was, niet toevallig, de periode waarin de Fietsersbond door de toenmalige B.O.B. in het oog werd gehouden als staatsgevaarlijke organisatie. 21 jaar later is het concept van zone 30 volwassen en is het tijd voor een evaluatie.

Er zijn nog weinig mensen die zone 30 staatsondermijnend vinden, maar toch is niet iedereen er even gelukkig mee. Een recente reactie van een lezer in de Gentenaar over de zone 30: “Bij een bijna gehalveerde snelheid, vermindert de wegcapaciteit ook met ongeveer de helft. Doe de snelheid nog wat naar omlaag, en het verkeer staat letterlijk en figuurlijk stil.” Anderen onderkennen ondertussen wel het nut van zone 30: “Een kind dat aangereden wordt met een snelheid van dertig kilometer per uur heeft 90 procent kans op overleven. Met een snelheid van vijftig kilometer per uur is dat twintig procent.” Voormalig schepen van Mobiliteit Karen Temmerman gebruikte steeds dit beeld om de immense impact van snelheid op verkeersveiligheid te illustreren. Temmerman voerde tussen 2002 en 2003 in Gent fasegewijs het grootste zone 30-gebied van België in. Naar Belgische normen was dit ongezien. Nu zijn we 10 jaar verder. Recent besliste het schepencollege om de evaluatie van het zone 30-beleid over de verkiezingen heen te tillen. Duidt dit op onenigheid hierover binnen het schepencollege? Willen sommigen luisteren naar populistische lezersbrieven? Of wil men het volgende stadsbestuur democratisch vrij spel geven? Maar een belangrijker vraag: heeft zone 30 in Gent de situatie op vlak van verkeersleefbaarheid verbeterd?

Afzonderlijk fietspad ook in zone 30
Zone 30 hoort volgens Vlaanderen samen te gaan met “gemengd verkeer”, dus geen fietspaden. Die subsidieregelgeving lijkt haalbaar in een doorsnee gemeente, maar niet in een stad met een tramnetwerk. Het succesfietspad op Coupure Links zou anno 2012 niet meer subsidieerbaar zijn. Hier schort duidelijk iets aan de regelgeving. “Gemengd verkeer” is immers ook een “gemengd verhaal”. Fietsers hebben het gevoel dat ze de frontlinie worden ingestuurd als rijdende snelheidsremmer. Zij worden blootgesteld aan het gevaar van ongeduldige automobilisten. Kijk bijvoorbeeld naar de fietsstraat Visserij waar auto’s je nog altijd vrolijk voorbijsteken terwijl dat niet mag én niet veilig is omdat er te weinig plaats is Beleidsmakers redeneren andersom: hoe méér fietsers deel uitmaken van gemengd verkeer, hoe veiliger het verkeer. De meeste fietsdoden vallen op wegen zonder gemengd verkeer, meestal gewestwegen. De paradox is: méér fietsers trek je aan door méér veilige fietsinfrastructuur. Niet door gemengd verkeer. Gemengd verkeer hoort dus de tweede optie te zijn, ook in zone 30. Kijk naar fietssteden als Kopenhagen: de quasi verplichte koppeling zone 30, dus gemengd verkeer komt daar niet voor. Een straat integraal heraanleggen voor gemengd verkeer is goedkoper dan fietsverkeer scheiden van autoverkeer. Zo wordt gemengd verkeer vaak het alibi om een relatief smalle straat te combineren met parkeerplaatsen. Nog een nadeel van gemengd verkeer: je geeft fietsers niet dezelfde rechten als op een fietspad. Auto’s mogen niet parkeren of stilstaan op een fietspad, in een zone met gemengd verkeer is de perceptie hierover ook “gemengd”.

Leefbaarheid groter met zone 30
VAB enquêteerde afgelopen jaar 71 politiezones over dit thema. Hun studie (lees ze hier) is duidelijk en genuanceerd. Alle grote steden tellen momenteel zones 30. Hoofddoel van de zone 30 is om de leefbaarheid van de stadskern en woonwijken te vergroten. Verkeersveiligheid staat op twee. Milieu telt in de motivatie niet mee.
Eén van de conclusies uit de studie is dat de toegang tot de zone 30 duidelijk moet aangegeven zijn. Of nog beter: infrastructuuraanpassingen moeten een soort poorteffect geven. Hasselt scoort het best met zijn zones 30 en dit dankzij de typologie van de stadskern: korte en smalle wegen en een dwarsdoorsnede van Hasselt centrum van slechts 800 meter. Bijgevolg vind je er enkel lokaal, traag verkeer. Steden zoals Antwerpen , Gent en Brussel staan nog voor een zware uitdaging omdat het stedelijk wegennet vaak gebruikt wordt als afkorting of doorsteek.
Anders dan bestemmingsverkeer zal doorgaand verkeer en sluipverkeer zich minder snel aanpassen aan de snelheidslimiet van een zone 30.

Doorgangsweg en woonstraat
De opsplitsing zone 30 volgens functie “doorgangsweg” of “woonstraat” lijkt verkeerstechnisch – of op een plan bekeken – logisch, maar komt in Gent vaak niet overeen met de functie, breedte en inrichting van de weg. De Kouter, Kortrijksepoortstraat/Nederkouter en Steendam zijn bijvoorbeeld zone 50. Daar mag je even snel rijden als op de Gentse kleine ring R40.
Ons voorstel is om de totale zone binnen de stadsring tot zone 30 te verklaren. Er kan enkel winst zijn: minder verkeersborden, een heldere afbakening met véél grotere duidelijkheid én meer verkeersveiligheid. Een stad die pleit voor duurzaamheid, een grotere woondensiteit en meer leefbare woonwijken doet er goed aan om snelheidsbeperking als speerpunt naar voor te schuiven. Jonge gezinnen hebben dit nodig. Ouderen hebben dit nodig.
Het is jammer dat het huidige stadsbestuur onder Daniël Termont de promotie van zone 30 door het vorige bestuur (2001 – 2006) niet heeft verdergezet. Dat is 6 jaar verloren.

Geen auto meer erbij
Zonder de volle medewerking van het Gentse parket en de Gentse politie is intense zone 30-promotie natuurlijk zinloos. De recente verklaringen van verkeerscoördinator van de politie Dominiek Van Den Eeckhout zijn hoopgevend: “Te veel wagens zorgen op sommige momenten voor verkeersagressie, frustratie, snelheidsovertredingen, foutparkeren. Er moet meer gebruik gemaakt worden van de fiets en het openbaar vervoer”, verklaarde hij in De Gentenaar van 15 februari 2012. Zowel de federale als de Gentse politie bleek in het verleden een lauwe minnaar van zone 30 annex fietsbeleid. Autodoorstroming was topprioriteit. Snelheidsbeperking en – vooral – zone 30 werden off the record becommentarieerd als niet realistische stadhuisdromen. De snelheidsmetingen met digitale borden die moeten bepalen of er in een straat flitsacties nodig zijn, tellen ook – volgens onze ervaringen – passerende fietsers mee. Zo kom je vlot aan een lager snelheidsgemiddelde dan in realiteit.

Overstap naar de fiets
Heeft de zone 30 ervoor gezorgd dat mensen de overstap naar de fiets maakten?. Voor de massa is het duidelijk onvoldoende. De laatste veiligheidsmonitor van de federale politie (2008 – 2009) is klaar en duidelijk: onaangepaste snelheid in het verkeer is de belangrijkste factor van onveiligheidsgevoel. Verkeersveiligheid is hierdoor ook in de prioriteitenlijst van de federale politie terechtgekomen. Zone 30 kan deze prioriteit alleen maar ondersteunen. Aparte fietspaden binnen zones 30 ook. In een maatschappij waar mensen geloven dat je de verkeersproblemen kan oplossen door zone 30 af te schaffen is dat hard nodig. Tot slot, voor onze briefschrijver uit de Gentenaar: zone 30 leidt niet tot een lagere verkeerscapaciteit. Vaak is het net het omgekeerde, denk maar aan het blokrijden naar de kust op zomerdagen. Ook in een stad geldt dat als je de snelheid verhoogt, je ook de afstand tussen de voertuigen moet verhogen. Je gaat echt niet meer auto’s in een stad kunnen wringen met een hogere maximumsnelheid, integendeel…

Dit artikel verscheen ook in Frontaal, lente 2012

Lord of the ring V

Op Gentblogt verschil ik van mening met bwest over de zin van een autoloze zondag en Gent Fietst. Bwest heeft 700% gelijk met zijn pleidooi voor meer fietsinfrastructuur, maar ik verdedig sensibiliseringsacties ten volle. En/en, newaar. Wat mij betreft mag het zoals in Brussel: de grote ring als grens van het autovrije gebied… .
Jammer dat de vrijdagavondfietstochten (hoe noemden die ook weer?) gestopt zijn. Ook die hadden zin als sensibilisering. In Antwerpen zijn maandelijkse tochten nog aan de gang…

Nog wat foto’s van zondag. Voor wie er niet bij was: de binnenstad slikte massaal veel fietsen.

20sep09, 14u46, Rodetorenkaai
20sep09, 14u46, Rodetorenkaai

Het rijgedrag van sommigen deed me denken aan losgeslagen veulens: wennen aan de nieuwe situatie, en een beetje wild.

Jaren geleden switchte ik van Touring Wegenhulp naar VTB/VAB omdat de laatsten mobiliteit bekeken zonder auto-oogkleppen. Dit was dan ook een aangename verrassing:

20sep09, 14u53, Muinkkaai
20sep09, 14u53, Muinkkaai
Meer beelden hiervan in de fotoreeks van Jan Vens. Tijd om lekke fietsbanden op te nemen in bijstandsverzekeringen? Is dat niks voor de categorie nice idea op deze blog?

De ringtocht van Gent Fietst was een groot succes. Jan Cnops van de Fietsersbond drukte het mooi uit in de Gentenaar:”Ik wist niet dat er in onze stad zoveel fietsers waren.” .

20sep09, 16u37, Sint-Pietersplein
20sep09, 16u37, Sint-Pietersplein

Het internet sputtert weer… de rest is voor morgen. Bewegende beelden van de fietstocht staan op dit filmpje van M10VDK.